Nastreven

Wij mensen zetten graag ergens onze tanden in. We gáán graag ergens voor. Stropen de mouwen op. Zelfs druk zijn is een synoniem voor een succesvol leven geworden. Onze Westerse cultuur is een nastreef cultuur. We zetten onze tanden in het bereiken van iets alsof het een boterham is. En als we geen brood in huis hebben dan gaan we het halen. En als we geen geld hebben dan gaan we solliciteren.

We kunnen dingen voor ons zien en er vervolgens achteraan gaan. Dat is ook lekker om te doen. Het geeft focus en soms zelfs dat heerlijke adrenaline gevoel dat we goed bezig zijn of in flow zitten. Succes nastreven is lekker en leuk, omdat het een gevoel van grip en focus geeft.

Vertraging

Toch bereiken heel veel mensen niet of nooit hun doel (waarmee ik niet bedoel dat succes alleen maar het gevolg is van het persoonlijk nastreven, er is natuurlijk veel meer). Ik zie heel veel mensen een eind komen en dan iets geks doen. Dan hoor je iemand opeens zeggen: “ja maar …”, “ik kan geen dingen afmaken” of “ik vind echt alles leuk dus dan ga ik weer iets anders doen” of “ik kan niet kiezen”, of de depressieve variant “wat heeft het voor zin?”.

Die reacties hebben me altijd verbaasd. Steeds weer riep dat bij mij de vraag op wat daar nu gebeurde. De antwoorden klonken echter vaak hartstikke logisch. Of de omstandigheden voor die persoon leken ook opeens echt ongunstig. Tot ik opeens tamelijk helder zag dat er een groot verschil is tussen nastreven en het daadwerkelijk hebben van succes.

Succes hebben is je grip verliezen

Wanneer je een doel bereikt hebt hoef je niets meer na te streven. Je hoeft niet meer aan het werk, je hoeft geen plan meer te maken, je hoeft niet meer te wachten. Je bént er. En dan gebeurt er iets paradoxaals: wanneer je iets bereikt hebt kun je het verliezen. Al die tijd dat je aan het nastreven was, wàs er niets te verliezen. En nu opeens wel. Daar waar je in het nastreven een bepaald gevoel van grip hebt, ben je als je een doel bereikt hebt je grip plotsklaps kwijt.

Dat grip verliezen is iets wat wij aan voelen komen. Sommigen beschrijven het als een eindeloze leegte, anderen als een kale vlakte, weer anderen als een monster. Bijna altijd heeft het de vorm van angst. Angst voor wat gaat komen. En wat de meeste mensen doen bij angst is bevriezen of wegrennen (de flight or freeze reactie voor wie wil). Die reactie is hoe angst voor succes eruit ziet.

Waarom denk je dat bedrijven praten over consolideren, borgen en vastleggen in procedures? Omdat ze weet hebben van verliezen. En dat willen wij mensen niet. Wij mensen houden niet van verlies en loslaten. Succes is je grip kwijt zijn. Je kunt zeggen dat je juist grip hebt omdat je iets hebt verworven en het is niet waar. Wat je niet had kon je niet verliezen, wat je nu wel hebt kun je wel verliezen.

Succes aanvaarden is durven vertrouwen dat ‘de wereld’ het goede met je voorheeft

Ik denk dat veel mensen succes vermijden omdat het kunnen verliezen van succes beangstigend is. Ik heb mensen letterlijk zien zweten of even hun evenwicht zien verliezen of even in tranen raken bij succes. Succes raakt altijd aan verliezen. Succes laat je weten dat je ‘even’ op deze planeet bent en dat je niets werkelijk hebt of bezit.

Toch zijn er mensen die echt succesvol zijn (en dan bedoel ik gelukkig zijn, niet miljonair zijn ofzo). Eerst dacht ik dat die mensen geen angst kennen. Dat had ik mis. Dat hebben ze wel. Zij kunnen ook iets verliezen, maar dat risico nemen ze. Omdat ze geloven dat de wereld het goede met ze voorheeft. Ze weten dat verliezen erbij hoort.

foto: Ryan SB Flickr

Lees ook: Je bezit, bezit jou

Else Marie van den Eerenbeemt is een begenadigd en bekend familietherapeute, docente en onderzoeker. In dit interview verteld ze prachtig over loyaliteit.

Iedereen heeft wortels. Je wortels zijn waar je vandaan komt en bij wie je vandaan komt. Je wortels hebben je gemaakt tot wie je bent.

.

.

Foto: Flickr

Een gastbijdrage van Annette Dolle:

Jaren geleden was ik juf van een groep 12 jarigen in Amsterdam. De groep bestond uit een mooie mengeling van allerlei culturen en achtergronden. Uit talloze gedachten en gevoelens. ‘Begrip hebben voor elkaars verschillen, en kijken naar de verbinding’ stond dan ook altijd hoog op het prioriteiten-lijstje in de klas.

Zo ook toen Kerst naderde. De Islamitische kinderen van de groep vierden geen kerst. Maar dat mocht de pret niet drukken. Het feest was voor iedereen. Ik, als goed opgevoed katholiek, vertelde zo smeuïg als mogelijk over het christelijke verhaal. Ik besprak de Scandinavische goden. De oorsprong van de kerstboom. En nam zelfs de Amerikaanse versie met de Kerstman en Coca Cola even mee.

Aangezien Coca Cola de arrenslee inclusief elfjes en rendieren ook al jaren geleden gevonden heeft. En er geen kind op de wereld is dat Coca Cola niet kent, zag ik daar (ik geef toe – via enige omwegen) de kerstgedachte toch mooi samen vallen met al het andere.

Dus na wat ‘Ho Ho Ho’ toestanden, mijn driedelige-encyclopedische uitleg, en het optuigen van een echte kerstboom, kwamen de kinderen tot het lumineuze plan om een eigen geïnterpreteerde kerststal te kleien. Ik vond het een grandioos idee! Kilo’s klei haalde ik uit het magazijn. En een paar uur later stond er onder onze kerstboom een verzameling van het één en ander. Rudolf het Rendier. De Kerstman in zijn slee. Het kindje Jezus. Jozef & Maria. Een engel. Of twee. Wat schapen. Een paar Noorse geïmproviseerde Goden. En natuurlijk Mohammed de profeet. Want die houdt heus ook van kerst.

Wij blij met zijn allen. Hartstikke trots keken we naar onze multiculturele kerststal. Maar helaas was dat voor korte duur. Want een dag later kwamen een paar lieve, doch religieuze ouders vertellen dat de islamitische kinderen geen beeltenissen mochten maken. Tja. Dat was ik, als goed katholiek natuurlijk even vergeten. We hebben toen maar woorden geschreven. Heel veel woorden. Over Liefde. En dingen die we mooi vonden. Zo was alles heel snel opgelost. Wij opnieuw weer blij!

En toen ik vanmiddag door de stad fietste, en al die lampjes zag met hier en daar een sparrenboom-achtig takje, moest ik even aan toen denken. Aan die klas. En hoe simpel het was. Je pakt een homp klei. Je creëert wat je droomt. En opeens heb je een nieuwe wereld. Een wereld die zonder ruzie en klachten gewoon vredig onder een kerstboom blijft staan.

Kerst gaat voor mij over Liefde. En tradities van samen-zijn. Van lekker eten. Lichtjes in het donker. En mooie kleren. Met muziek. Over één dag in het jaar wanneer wereldwijd de oorlog stilstaat. Uit respect. Ofzo.

Miljoenen mensen vinden kerstmis stom. Oerstom. Omdat ze dan naar schoonfamilie moeten. Verplichtingen schijnen te hebben (waar je echt ‘nee’ op kunt zeggen lieve mensen! Maar daarover een andere keer). Stom. Omdat we met kerst ‘zogenaamd’ lief zijn voor elkaar, maar zodra de boom weer afgetuigd is elkaar weer roet in het eten gooien.

Ja. Kerst is dubbel. Dat weet ik. Dat snap ik. En dat begrijp ik. Maar Liefde is dat niet.  Liefde is eenvoudig. En ze is er altijd. Gisteren. Morgen. Volgend jaar. Het maakt niet uit wanneer. Liefde is er. Dus lijkt het me handig om van Kerstmis gewoon een Liefdesfeest te maken.

En voor al die mensen: De mensen die van kerstmis houden. De mensen die kerst haten. De mensen die het vieren. Die het niet niet vieren. Of die het niet mogen vieren. Voor al die mensen is er heus wel een beetje Liefde in de aanbieding! Heel veel zelfs.

Foto: abbyladybug Flickr

Als man hoor je zo af en toe op de grens te leven. Niet omdat mannen gevoelloos zouden zijn en zonder kick niet kunnen voelen dat ze leven. Nee, omdat een man sterker wordt van zijn grenzen onderzoeken. Een man die niet weet waar zijn grens ligt is een ongeleid projectiel. Die is een bedreiging voor zichzelf en anderen. Een man die weet waar zijn grenzen liggen kan daarnaar handelen en hoeft dus niets tegen zijn zin te doen. Die heeft rust en zelf-vertrouwen omdat hij weet waar hij staat t.o.v. zijn grens.

.

Het filmpje is de trailer van een documentaire met de titel I believe I can fly. Je kunt de hele film hier downloaden.

Je hebt het vast wel eens gehoord: “Als je geen zin hebt dan maak je maar zin!” En je hebt het vast gehoord uit de mond van een vader of moeder, misschien wel van je eigen vader of moeder. Of nog erger, van je baas op het werk.

Ik was er laatst met iemand over in gesprek, over deze zin. Hij roept bij sommige mensen zelfs heftige emoties op. Het is een knap staaltje oer Hollandse logica. Maar ook een opvoedkundig volledig niet correcte zin.

Als coach gebruik ik die zin natuurlijk nooit. Dan zou ik binnen een dag werkloos zijn. Daar heb ik geen zin in. Maar boeiend is ie wel. Heel boeiend.

Ik ben eens bij mensen gaan rondvragen hoe je dat doet, zin maken. Maar niemand kan het me vertellen. We zijn allemaal bezig met zin-geving. Maar zin maken, nee dat komt in de cursus niet aan bod. Ik hoopte dat iemand me kon vertellen waar die knop zit.

Wat versta jij onder zin maken? En hoe doe je dat? Laat een reactie achter….

Foto: Flickr

Dat het normaal is om zoiets tegen elkaar te zeggen kan alleen maar omdat het normaal is om niet jezelf te zijn. Je net iets groter, sterker, slimmer, zwakker of dommer voordoen dan je bent, is heel gewoon. Niet omdat we niet onzeker of zwak mogen zijn, maar omdat we denken dat we dat niet mogen zijn. Het mag wel, alleen niet iedereen zal vol liefde op je reageren.

Dit filmpje laat heel erg leuk, bijna hillarisch voelen wat dat is; jezelf zijn. Maar vooral laat het je voelen dat wij mensen zo graag ergens bij willen horen. Bij mannen met snorren in de automatenkantine bijvoorbeeld …

.

Foto: Clover Flickr

Lees ook: Man en emoties

Een artikel van Emma Bruns:

Hortend en stotend mindert de trein vaart. “Dames en heren, we naderen station Zaandam. Deze sprinter rijdt verder richting Alkmaar.” Graag, maar niet vandaag. Ik stap uit. Het gebouw is zojuist geheel gerenoveerd. Een creatieve, nostalgische geest heeft met het oog op het behoud van onze Nederlandse identiteit het hele station bedekt met een façade van Zaanse huisjes. Het blijft een façade. De druilerige twee kilometer door de winkelstraten van het stadscentrum richting het Zaans Medisch Centrum zijn evenmin erg inspirerend. Dit is het decor voor de komende weken; de biotoop van mijn ontspoorde patiënt: de geestelijke gezondheidszorg te Zaandam.

Romantisch was het, mijn beeld van de psychiatrie. Rokerige spreekkamers, oude chesterfields en bedachtzame mannen met grijze haren en starre pakken. Eindeloze dialogen over de zin en de onzin van het leven; onuitspreekbare fantasieën en niets verhullende ontboezemingen van huisvrouwen en hoogleraren. Citaten van Freud en Jung die overstemd worden door een chronisch pruttelende percolator; een zoektocht naar dat wat schuilgaat onder de schedeldaken van de patiënt. De dokters van de donkere kamer; het licht in de duisternis van deze onzekere tijden.

Niets van dat alles. De efficiëntieslag in de zorg heeft ook de psychiatrie niet ongemoeid gelaten. Het brein is een orgaan als een ander en zal dus ook als zodanig behandeld worden. Helaas kunnen we geen thermometer in de hersenen stoppen en levert een stethoscoop op een hoofd ook bijzonder weinig nuttige informatie op over de toestand van de geest. De politiek wil het zwart op wit; voor vage gesprekken in vale salons krijg je tegenwoordig geen euro meer. De opname van de gemiddelde psychiatrische patiënt kenmerkt zich door een wasstraat aan vragenlijsten. Niet ingevuld? Geen geld. Geen diagnose? Niet ziek. Of er nou iets mee gedaan wordt of niet. Het stellen van een diagnose in de psychiatrie voelt vaak alsof je een varken in een luciferdoosje probeert te stoppen; het wringt en wroet aan alle kanten. Wat maakt de psychiatrie zo ongrijpbaar?

Volgens de cijfers van het Trimbosinstitituut heeft 1 op de 5 Nederlanders dit jaar te maken gehad met een psychische stoornis. Ongetwijfeld heeft u een sombere buurman, een collega die wel heel vaak haar handen wast of een vriend uit uw voetbalteam die af en toe een glas te veel drinkt. Maar wanneer is dat een psychische stoornis? Tegenwoordig wordt de diagnose gesteld op basis van de DSM-IV (Diagnostical and Statistical Manual of Mental Disorders, een gestandardiseerde lijst van alle psychiatrische ziekten op basis van een consensus bereikt door een internationaal gezelschap van psychiaters, psychologen en epidemiologen, laatste versie dateert uit 2000). De meeste diagnosen zijn een syndroom: een verzameling van symptomen.

Eenvoudig. Zo lijkt het. Een patiënt komt op je spreekuur: “Dokter, ik ben zo somber.” Even checken volgens de criteria en hup naar huis met een doosje Prozac. Toch? Zo eenvoudig is het natuurlijk niet. Een psychische aandoening is een moeilijk samenspel van factoren die zich telkens weer anders presenteren, net zoals elke andere ziekte, daargelaten dat de symptomen in de psychiatrie een groot grijs gebied innemen. Een huilerige baby die zijn luier niet wil laten verschonen en een brakende studente met koorts kunnen allebei een hersenvliesontsteking hebben. Dit is aan te tonen met een goede anamnese en gedegen lichamelijk onderzoek. Een man die op het punt staat van het dak te springen en een vrouw die al dagen stilzwijgend op de bank zit, kunnen allebei depressief zijn; maar wanneer is een brein definitief ontspoord?

De ontwikkeling van de psychiatrie is een logisch gevolg van het leven in groepsverband. Om samen te kunnen leven is het van belang dat elk individu naar behoren functioneert en zich ‘normaal’ gedraagt. Deze normaalwaarden bestrijken een zeker spectrum en wie zich buiten deze grenzen begeeft, riskeert het etiket ‘de gek’. Al in de prehistorie kenden onze voorvaderen mensen binnen hun gemeenschap die mentaal wankelden. Men was ervan overtuigd dat ze bezeten waren door demonen of boze voorvaderen; kwaad van buitenaf. Om de geesten te verjagen, werden er gaten in de schedel gemaakt. Niet eens zo’n vreemde gedachte. Tot de jaren vijftig was de lobotomie (een procedure waarmee met een ijzeren pen vanuit het oog in de prefrontale cortex werd geroerd) een gangbare procedure bij epilepsie en psychoses en werd er zelfs een Nobelprijs (1949) voor uitgereikt.

De Grieken dan? Daar hebben we toch menig wijs idee aan te danken. Zij benaderden het probleem vanuit de interne mens. Hippocrates stelde dat er in ons lichaam vier vloeistoffen circuleren: slijm (phlegma), bloed (haima), gele gal (xanthe chole) en zwarte gal (melaina chole). Deze laatste zou overmatig aanwezig zijn bij depressieve mensen; ze zouden letterlijk zwartgallig of melancholisch zijn. Pas in de 19de eeuw kwam de Duitste psychiater Kraepelin met een gangbaarder alternatief. Het brein zou als onderdeel van het lichaam gezien moeten worden en een depressie was niet anders te beschouwen dan een aandoening elders in het lichaam. Het was een verstoring van het natuurlijke evenwicht. Daarbij zou er ook een erfelijke component meespelen. Met een vrij geniale tussenkomst van Freud, die de hele ziel op het rooster legde, en daarbij onderscheid maakte tussen onze driften (es), ons geweten (uber-ich) en het geknede karakter dat zich resulteert uit die twee (ich), zijn we momenteel gestrand bij een biopsychosociaal model. Een alcoholist is het resultaat van een prikkelbaar dopaminesysteem (bio), een conflict tussen impulsieve driften en het onvermogen de consequenties daarvan te overzien (psycho), en tenslotte een leefomgeving met bepaalde problemen die hem of haar aangezet hebben tot dit gedrag (sociaal). Een hele vooruitgang, maar zo duidelijk als een longontsteking lijkt een psychische ziekte nog steeds niet. Of toch?

Met de ontwikkeling van de functionele MRI-scanner (beeldvorming van de hersenenen terwijl proefpersonen en patiënten testjes uitvoeren) heeft de neurofysiologie een vlucht genomen. De boeken van Swaab en andere hersenonderzoekers over de werking van ons brein spreken eindelijk duidelijke taal. “Vrije wil bestaat niet.” “Alles stond al vast in de baarmoeder.”: het zijn glasheldere inzichten. Maar ook Swaab en de zijnen kunnen nog geen zaligmakend antwoord geven op de ziekten van ons brein. Beeldvorming van de hersenen zegt slechts iets over de activiteit in een bepaald gebied. Als er licht brandt in een bibliotheek, weten we ook niet zeker dat iemand er aan het studeren is. Een kind dat thuis geslagen werd, garandeert nog geen crimineel.

Ookal bleven de chesterfields in de spreekkamer van mijn eigen geest en kwam de koffie gewoon in een plastic bekertje uit de automaat, de weken in Zaandam waren een openbaring. Een gebroken been is niet te missen, een aanval van galstenen wordt meestal na enkele vragen duidelijk maar een zieke geest is een verhaal apart. Maar wat gebeurt er in het brein van iemand die er plots van overtuigd is dat zijn zoon hem met een slagersmes zal vermoorden? Het lijkt een even groot raadsel als de vraag waarom rond 1850 veel meer vrouwen die in ziekenhuizen bevielen, overleden in het kraambed. De oplossing van dit probleem bleek eenvoudig. Artsen hoefden slechts hun handen te wassen. Is er voor de hersenen ook een ei van Columbus. De psychiatrie is daarmee ondoorgrondelijk; eindeloos fascinerend als een onontdekt continent.

Hortend en stotend komt de trein weer tot stiltstand. “Dames en heren, dit is station Amsterdam Centraal.” Op weg naar mijn fiets passeer ik twee junks in grauwe lere jassen, lurkend aan een sjekkie, een vrouw die met haar armen in de lucht de forensende massa probeert te bekeren tot het christendom en een schoolklas met vier jongetjes die als bezetenen door de stationshal hollen, achtervolgd door een wanhopige lerares. Al met al twee gevallen van middelenmisbruik, een vermoedelijke psychose en een handjevol ADHD’ers. De zon schijnt over het Rokin, mooi in al zijn lelijkheid. Met enige melancholie lijkt het me beter dat de gekte nog even blijft bestaan. Een normaal Nederland, dat is toch ook maar een façade?

Dit artikel is geplaatst in de nrcnext van 27 oktober 2011 en met toestemming ook hier gepubliceerd.

Een sprookje van Marlijn Nijboer:

Lang geleden, maar zo kort dat het vandaag nog leeft, speelde een klein jongetje in het bos  aan de overzijde van alles. Althans, dat vonden de mensen omdat het leven zich volgens hen niet in het bos, maar daarbuiten afspeelde. Het jongetje zelf vond juist dat alles in het bos was, en hij ervoer dat daarin alles ook één was. Goed en kwaad bestonden niet, het leven was hem en hij was het leven. Waarin niets anders dan de wind die je meevoerde, de zon die je kuste, of een blad dat langzaam ruiste in de wind. Leven was zijn.

Hoewel tijd in het leven van het jongetje nog geen fluisterbeweging veroorzaakte, deed dit dat wel aan de overzijde van het bos. En dus werd het jongetje op een kwade dag door de wereld geroepen. Hij moest groeien en worden, in plaats van te zijn. Hij moest verhuizen naar het ‘echte leven’. Tenminste, dat zeiden zijn ouders, de meester van de school en alle anderen die het konden weten.

Het jongetje betrad de overzijde van zijn leven om te leren dat ‘worden’ betekent dat ‘zijn’ verscheurt en dat groeien ten koste gaat van verbondenheid. Omdat je boven de bomen uit gaat zien en merkt dat jij erbuiten staat. Hij was niet langer het leven waarin alles één was. Hij was alleen. Naarmate hij ouder werd, groeide hij eenzamer en werd zijn verlangen zo groot dat hij zijn uiterste best ging doen om weer in verbinding te komen en samen met iemand één geheel te zijn. Dus trouwde hij een vrouw die net zo alleen en bang voor het leven buiten zijn bos was als hij. Omdat zij dit bos niet kende, werd zij echter niet gedreven door het verlangen om terug te keren. Het jongetje, dat inmiddels een man was geworden, werd dit wel. Iedere dag opnieuw zong de wind het lied van de bomen in zijn oren, iedere nacht waarin hij zijn vrouw beminde riep slechts heimwee op naar oneindige verbondenheid. Hij droomde van een leven in zijn, maar kon er niet bij. Hij was hier. En het bos van verbinding aan de overzij.

Het verlangen van de man om te zijn groeide zo groot, dat hij geen ruimte meer had om te worden. En dus werd hij boos op iedereen die aan hem trok of hem vertelde dat hij iets moest doen. Op zijn werk maakte hij ruzie met zijn baas en thuis groeide de afstand tussen hem en de vrouw die misschien met hem meer dan twee kon worden, maar er niet in slaagde alles en één met hem te zijn. De man verdwaalde zodanig in het leven dat het zijne niet was, dat hij uiteindelijk zichzelf niet meer kon vinden. Tot hij geraakt werd in de ogen van een vrouw en zijn verlangen als tranen uit zijn ogen vloeide. Haar blik hield hem vast. Zij tweeën werden alles, en in dat alles werd hij één.

Nu de man weer in verbinding kon zijn, ontstond er ruimte om te worden. En dus liep hij op een mooie dag door een landschap waarin niet bomen naar de hemel reikten, maar de hemel naar de aarde reikte. Hij las de lijnen in het land, voelde de geschiedenis en zag hoe het land zich verder zou kunnen ontwikkelen. Op dat moment vielen hij en het landschap samen. Leven was worden, in oneindig zijn.

© 2011 marlijn nijboer, foto: Jacques Sambrink

Je kunt je afvragen waarom ze de IKEA kiezen. Ik denk dat ik het wel weet. IKEA laat je letterlijk wandelen in een nieuw-leven-illusie. Dat heet de showroom. Alles is mogelijk, je hoeft het alleen nog maar te kopen.

Maar nieuwe spullen zijn, hoe leuk ze ook zijn, geen mensen. Je nieuwe stoel duwt welliswaar met een fijne pasvorm tegen je billen, maar jij moet hem opwarmen, betalen, poetsen en bij de vuilnis zetten als ie niet meer in het modebeeld of onder je groter geworden billen past.

Voordat je het weet woon je in een catalogus van niet zelf bedachte objecten en weet alleen Facebook nog wie ‘jij’ bent en je ‘vrienden’ zijn. Hoe dat dan voelt? Kijk eens naar deze prachtige korte film…

PAGINA 23 is de eerste kortfilm die de jonge creatievelingen Jeroen Houben, Tim Arts en Stefan van den Boogaard samen maakten. Het leverde ze, een handvol nominaties, de juryprijs, de montageprijs én de publieksprijs van het 48 Hour Film Project in Utrecht op.

“Iedereen noemt zich coach tegenwoordig!” Ik hoor deze of een soortgelijke zin wel eens. Met soms nog de toevoeging dat er een landelijk keurmerk moet komen. Tot een paar jaar terug ging ik mij verdedigen als iemand mijn vak ter discussie stelde. Ik sta voor kwaliteit, was mijn gedachte, dus moet ik bewijzen dat ik dat lever. Dan ging ik vertellen hoe ik werk, en trok ik een potje voorbeelden open. Gelukkig doe ik dat niet meer. Dat was erg vermoeiend.

Er is namelijk maar één manier om mensen te laten ervaren hoe je werkt, en wat ze dat oplevert, en dat is iemand in begeleiding nemen. Je kunt niemand uitleggen hoe een ijsje smaakt. Iedereen heeft zijn eigen smaakpapillen en zijn eigen bril waardoor hij of zij naar de wereld kijkt. En mijn manier van werken is anders dan andere begeleiders, omdat ik ik ben. Omdat ik mijn karakter niet uit kan schakelen.

Ik geloof niet dat het erg is dat de titel coach niet beschermt is. Ik ben voorstander van mondige burgers die zelf kwaliteit kunnen herkennen. Ik vind het prachtig als iemand bij een huisarts écht in gesprek kan omdat hij al 20 pagina’s documenten op internet bestudeerd heeft. En als iemand bij een coach komt omdat hij denkt dat daar iets te halen is, dan mag hij ook gaan als dat niet zo blijkt te zijn. Geen enkel kwaliteitskeurmerk kan bepalen of een coach past bij de kwaliteit van leven die jij wenst.

Als iemand vindt dat alle coaches geregistreerd en gecontroleerd moeten worden ben ik het daar dus niet direct mee eens. Registreren en controleren bevordert de kwaliteit zelf namelijk niet. Het maakt kwaliteit (in het gunstigste geval) meetbaar, maar dat is niet hetzelfde als bevorderen. En dan heb ik het nog niet eens over de definitie van kwaliteit (lees ‘voor de grap’ eens het boek “Zen en de kunst van het motoronderhoud“).

Het registreren en controleren van iedere coach brengt veel gedoe met zich mee. Het zorgt er al direct voor dat je er als coach veel administratieve taken bij krijgt. Want meten is weten, is het adagium en dus moet je noteren. Je doet al snel een paar uren per maand iets anders dan je vak, en je kunt dus direct minder mensen begeleiden. Dus de kwaliteit blijft gelijk maar de kwantiteit daalt. Dat is op het niveau van een land dus kwaliteitsvermindering.

Wat kwaliteit is weet maar één iemand

Ik denk dat als iemand krijgt wat hij zoekt, dat er dan sprake is van kwaliteit. De één zoekt een advies en is blij met een coach die alleen adviseert. De ander zoekt therapie en is blij met een coach die therapeutisch werkt. Iemand die rouwbegeleiding zoekt is blij met iemand die de tijd neemt. En weer een ander zoekt een coach die hem even vertelt dat er niets mis met hem is, om na één gesprek weer vrolijk huiswaarts te keren.

Ik geloof niet dat ik een betere begeleider word door heel veel gecontroleerd te worden door een ‘betere’ collega. Ik zoek die ‘betere’ collega toch wel op, omdat ik graag steeds beter word in mijn vak.

Doe mij maar veel klanten die goed weten wat ze verwachten, en tijdens een traject bij mij controleren of ze krijgen waar ze voor kwamen. Dan word ik gecontroleerd terwijl ik werk.

Foto kunstwerk Anish Kapoor: Robert Scarth op Flickr

Werk. We doen het bijna allemaal. Omdat we het willen of omdat we denken dat het moet. De manier waarop wij werken is best bijzonder. En dit filmpje laat je precies die bijzonderheid voelen.

Hij is prachtig gemaakt!

El empleo from Aksel on Vimeo.

Ook heel erg leuk is deze Bakje koffie, die gaat ook over werk… Maar dan in up-tempo.

Een kort verhaal van Martijn Brugman:

Nee, dit is geen verhaal over een geïntegreerde Marokkaan. Dit verhaal gaat over fietsen.

Bij een literair praatprogramma over wielrennen hadden een aantal schrijvers plaatsgenomen achter een tafel waaronder gespreksleider Marcel Rözer, de irritante journalist Guus van Holland, de grappige schrijver Jaap Robben, de Belgisch wielerauteur Philip Hoorne en de enige schrijver in Nederland die kan zeggen dat hij op de flanken van Alpe d’Huez de grote Bernard Hinault de vernieling in reed, Peter Winnen.

Peter Winnen las voor uit zijn memoires terwijl we op een groot televisiescherm konden zien hoe hij op z’n gemakkie Hinault uit het wiel reed. Hij vertelde dat het eigenlijk jeugdige overmoed was, dat hij vlak voor de finish echt geen zin meer had in fietsen en dat je mensen die je overgieten met flessen water intens kunt haten.

Later vroeg Marcel Rözer de gasten wie hun wielerhelden waren. De namen Bernard Hinault, Joop Zoetemelk, Eddy Merckx en Roger de Vlaeminck vielen en er volgden mooie verhalen over hun heldendom.

Maar niet zo mooi als het verhaal over mijn eigen wielerheld. De Marokkaan op zijn bakfiets.

Ik hoorde wielrenner Gert-Jan Theunisse ooit over hem vertellen. Gert-Jan fietste tijdens een hoogtestage door het Rifgebergte in Marokko. Ineens fietste voor hem een jongen op een bakfiets de steile weg op.

Na een tijdje merkte Gert-Jan dat de afstand tussen hem en de bakfiets maar niet kleiner werd. Gert-Jan dacht: als je zo hard op een bakfiets een berg op rijdt dan moet je profwielrenner worden. Hij besloot de Marokkaan op de bakfiets in te halen om het hem te zeggen.

Niet dat de Marokkaan op de bakfiets ook daadwerkelijk profwielrenner is geworden. Gert-Jan Theunisse, bergkoning van de Tour de France, kreeg het gat niet dicht gereden.

© Martijn Brugman, 2009

Foto: Mark Stosberg Flickr

Prachtig gemaakt filmpje. Bijzonder om te ervaren hoe mijn hoofd gedachten maakt bij de beelden die ik zie. Dat ik verbanden bedenk die er misschien helemaal niet zijn.

Symmetry from Everynone on Vimeo.

Op een dag stuitte konijn op het bedrijf Konijn®egistratie. Och, als hij daar toch eens lid van zou kunnen worden, dacht hij. Dan zou hij vast en zeker zekerder zijn over zijn konijnheid. Maar onzeker als hij was dacht hij dat ze hem vast niet zouden toelaten.

Thuis aangekomen ging hij naar bed en de volgende morgen stond hij weer op. Weken gingen voorbij. Tot de ochtend dat hij met een wortel in zijn mond voor de spiegel stond en de wortel bijna mooier vond dan zichzelf. “Ik moet het toch maar eens gaan proberen.” zei hij zachtjes. Het vooruitzicht van een afwezige onzekerheid trok. Konijn begon te glimmen en maakte bijna een sprongetje. Bijna.

Hij trok zijn beste staart aan en ging op weg. Bij Konijn®egistratie aangekomen stapte hij het hol in. (Konijnenbedrijven zitten altijd in een hol. De konijnen Kvk bijvoorbeeld zit ook in een hol, en deelt zijn kantine met de Konijnenpolitie).

Konijn werd allerhartelijkst ontvangen en voelde zich al bijna direct een échte soortgenoot. Hij liet zijn diploma’s en bekwaamheidsgeschriften zien, men nam een foto en hij ging weer naar huis. Na twee weken kreeg hij een prachtige brief met zegel. Hij was officieel lid! Konijn was dolgelukkig! Zijn onzekerheid verdween en hij leefde gelukkig.

De vragen

Op een dinsdag in augustus ontving hij een brief. Het konijnenregister was erg groot geworden en daarom was er een controle nodig. Konijn was blij met dit streven naar kwaliteit. Ook wat groot is dient goed in elkaar te steken, en liefst met dezelfde eenvoud als 6 eieren in een doosje zoals hij dat wel eens in de mensenwereld had gezien.

De brief bestond uit een aantal vragen:

• Hoe weet u zéker dat u een konijn bent?
• Konijnt u zoals een konijn behoort te konijnen? En zo ja, hoe weet u dat?
• Heeft u kwaliteiten verworven op een wijze die wij niet begrijpen en daarom moeten afkeuren?
• Zet u levenservaring in op een plek waar uitsluitend gevraagd wordt te handelen naar opleiding en niets dan opleiding?

En als laatste stond er deze zin: U heeft twee oren. Wij hebben vernomen dat deze regelmatig rechtop staan. Waarom vertoont u dit bijzondere gedrag? Kunt u hier een toelichting op geven? En zo nee waarom niet? En zo ja waarom wel?

Konijn ging er eens voor zitten en schreef een brief terug.

Het antwoord

Een paar dagen later ontving konijn het antwoord. Deze keer zonder zegel, maar hij herkende het Konijn®egistratie logo. De brief was als volgt:

Helaas kunnen we u niet garanderen dat u een echt konijn bent. De redenen hiervoor zijn de volgende.

1. Bij de meeste konijnen hangen beide oren. Wij hebben geconstateerd dat bij u beide oren overeind staan. Dit is niet des konijn.

2. U heeft kennis verworven op een wijze die wij niet begrijpen. Ook al leidt deze kennis tot gewenste resultaten, de wijze waarop deze kennis tot stand kwam is ongewenst.

Afwegende beide punten, is het u niet toegestaan om lid te zijn en/of blijven van ons register.

Omdat wij alleen met echte konijnen zaken doen, kunnen wij u derhalve niet zelf schrappen. U dient zichzelf daarom binnen zeven dagen uit ons register uit te schrijven. Neem daartoe deze brief mee. Deze brief is namelijk geschreven door een echt konijn dus aan de identiteit van deze brief, in tegenstelling tot de uwe, hoeven wij niet te twijfelen. Bezwaar maken tegen deze beslissing is niet mogelijk, omdat wij alleen bezwaren van echte konijnen in behandeling kunnen nemen.

Heeft u vragen, raadpleeg dan onze website. Indien uw vraag niet voorkomt bij de veelgestelde vragen, stuur dan een e-mail. Wij zullen uw e-mail printen op prachtig papier en aan de stapel onbeantwoorde vragen toevoegen.

Konijn legde de brief op zijn tafel, en vroeg zich af waar zijn onzekerheid ook al weer over ging…

Foto: Wwarby Flickr

Een gastbijdrage van: April Ranshuijsen

“Je gaat je account deactiveren, weet je het zeker?”, ik klik op ja. Er verschijnen foto’s van willekeurige vrienden, “deze vrienden gaan je missen, weet je zeker dat je jouw account wilt deactiveren?”, ik klik op ja. Er komt een email binnen, “je hebt zojuist je account van Facebook gedeactiveerd, wil je deze weer activeren?”

De daarop volgende uren en dagen betrap ik mijzelf op hoe vaak ik uit automatisme Facebook wil aanklikken. Het is zo erg dat ik de slappe lach krijg. Ik sta bekend om mijn wilskracht en discipline, maar lieve mensen, ik moet u teleurstellen: Facebook was te sterk voor mij.

Als zelfstandig ondernemer ben ik mijn eigen baas. En van mij mag ik onder werktijd niet gaan Facebooken, maar stiekem deed ik het toch. Ik heb mezelf daarop aangesproken en ik heb beloofd het niet meer te doen. Helaas ik werd betrapt, meerdere keren, op het schenden van mijn belofte en daarmee was het vertrouwen weg. Ik kon niets anders dan mij een sanctie opleggen en zo geschiedde het.

Ik ben nu vier weken Facebookloos. Het geeft een stuk rust moet ik bekennen. Mijn productiviteit is enorm gestegen, evenals mijn sociaal isolement. Ik mis al mijn tweehonderdvijftig vrienden. Gelukkig hebben vier vrienden mijn afwezigheid opgemerkt en mij via een ander kanaal opgezocht om te checken waar ik was gebleven. Met hen heb ik nu contact via What’s app, sms, Twitter en email. Nee niet onder werktijd natuurlijk.

Hyves heb ik ook, dat was ik een beetje vergeten. Excuses voor de honderd ongelezen berichten die in mijn Hyves mailbox bleken te staan. Hoewel het ook wel wat heeft om maanden later felicitaties te lezen voor je verjaardag en afstuderen. Lieve mensen: bedankt! En LinkedIn? Dat achterstallig onderhoud heb ik inmiddels ook opgelost. Vergeet ik nog iets?

Mijn moeder verborg vroeger stiekem speelgoed wat lag te slingeren en waar ik niet meer mee speelde. Maanden later zette ze het dan weer neer en ik was net zo blij als toen ik het voor het eerst kreeg. Ik verheug me er nu al op dat ik mij straks weer Facebook geef, wat zal ik blij zijn.

Ik beloof dat ik dan niet meer onder werktijd ga Facebooken. Denk ik.

Foto: Flickr

Onlangs las ik in de krant dat Apple (de computerfabrikant) meer geld in kas heeft ($ 76 mld) dan de Amerikaanse regering. Dat is een opmerkelijk gegeven. Ik schrok er zelfs een beetje van. Een fabrikant van spullen heeft meer geld dan een heel land!? Die spullen zullen dan wel in trek zijn. En dat zijn ze natuurlijk. Ook dit artikel schrijf ik op een Apple computer.

Ik heb me altijd al afgevraagd waarom mensen, ikzelf incluis, zich zo kunnen hechten aan spullen. Waarom staat er op stickers in de winkel jaar in jaar uit; NIEUW! Waarom kunnen wij al ons bezit verzekeren? Waarom klinken de woorden ‘economische groei’ een beetje alsof er een toename in geluk is?

Koopziek?

Zijn we koopziek? Ja, ik denk het wel. Natuurlijk ken ik mensen die nauwelijks iets kopen. En ik laat ook vaak genoeg iets liggen. Maar we kopen verdraaid veel. En ook ik voel de trek om mee te doen. Alsof ik als een gans naar de winkel moet.

Een ziekte zelf is meestal een symptoom van iets anders. Van een virus of bacterie. Met koopziekte is het denk ik niet anders. Ik denk dat het virus een doodgewone hechtingsstoornis is.

Ons mooiste bezit

Het belangrijkste wat wij allemaal ‘bezitten’ zijn onze familie, vrienden en geliefden. Zonder hen kunnen we niet. Het leven zou wat mij betreft zo kaal zijn, dat ik van de spreekwoordelijke brug sprong. Vrienden, familie en een partner geven het leven zin, nut en plezier.

Het ‘bezitten’ van vrienden, familie en geliefden heeft een lastig kantje. Ze kunnen doodgaan. Zomaar en opeens. Soms zelfs met een paar tegelijk. En als dat niet gebeurt dan kunnen ze het nog uitmaken, bij je weggaan, verhuizen of emigreren. Daar doe je allemaal niets tegen, en thuis vastbinden is zielig. Spullen daarentegen kunnen niet dood en gaan niet zomaar weg. Ze zijn zelfs vervangbaar, zoals mensen dat niet zijn. Spullen kunnen wel stuk, maar dan kun je ze vaak repareren. En kan het niet gerepareerd, dan krijg je van de verzekering een nieuwe. En ben je niet verzekerd dan koop je zelf een nieuwe. En was je het oude model überhaupt al beu dan koop je gewoon direct een nieuwer model.

Dat is denk ik waarom wij zo dol op bezit zijn. Kopen lijkt het echte hechtwerk. Spullen leiden ons even af van de sterfelijkheid en eigen wil van mensen. Daar waar je volkomen machteloos bent in het ‘bezit’ van je familie, vrienden en geliefden, daar heb je als consument macht. Je voelt dat het beste net nadat je afgerekend hebt. Op het moment dat de verkoper naar je reikt om het tasje, de doos of de sleutel aan je te geven.

Het is bijna een soort drugs, maar dan wel een volledig gelegaliseerde.

Foto: Flickr

Lees ook: Je bezit, bezit jou

Een gastbijdrage van Annette Dolle:

‘Ik werd gek van al jouw tweets uit Achlum’, zei iemand gisteren tegen me. Het is een aardig iemand, dus dan kun je zoiets makkelijk hebben. Maar in alle eerlijkheid moest ik wel ’Ik ook’ antwoorden.

Ik vond het echt 3x niks al dat getik van al die letters gedurende de dag. De normale mens zal zich nu afvragen waarom ik dan in hemelsnaam zoveel berichtjes het luchtruim in stuurde. En alweer moet ik zeggen dat ik mezelf dat ook afvraag.

Een verklaring is niet heel ingewikkeld: Het was de eerste dag dat ik weer mobiel internet had. Daarbij zag ik voor het eerst in Friesland (het homebase) mijn rechter- en mijn linkerhersenhelft samen komen. En stond ik voor het eerst op zo’n enorm overgeproduceerd evenement dat ik de hele dag voelde dat ik sowieso iets miste. Wat ook zo was. En Ja. Dan ga je domme dingen doen.

Maar waar ik mezelf als ‘losgeslagen persoon – just for a day’ zag, waren er anderen die dit vaker zo doen. En tot afgelopen zaterdag begreep ik dat niet zo goed. Hoe kun je nu ‘In het moment’ zijn, als je op datzelfde moment de wereld op meta niveau vertelt wat je moment was. Dat gaat niet. In het moment zijn is namelijk altijd maar die ene fractie van die ene seconde. Een zucht waarin je voelt dat alles één is. En zodra je het vangen wilt is het weg. Ben je het kwijt. En treedt er onmiddelijk gemis op. Een eeuwige cyclus van geboren worden en weer doodgaan…

Voor ik verzand in een filosofische uiteenzetting waarin ik ook de Periode van de Verlichting er nog even bij betrek (want verdomd, wat past die goed bij dit item), terug naar waar het begon. Ik op dat weiland in Achlum. Met teveel tweets. En hoewel ik gelukkig was, had ik ook voortdurend het gevoel dat ik iets misste. Nou lag dat stukje niet helemaal alleen aan mij, want ze hadden 200 sprekers in 6 uur gepropt: Dat gaat dus niet. Zoals een Japanner in 21 dagen heel Europa ‘doet’, zo was ik een Fries die in 6 uur heel Achlum ‘deed’. Een volslagen losgeslagen illusie.

En al die tweets. Van mij. Van de buren op het houten bankje in de tent. Of naast me in de gymzaal. Of achter me op het weiland in de stromende regen. Al die tweets. Van ons. Van iedereen, zijn altijd ‘Naast het moment’. We proberen vast te leggen wat we meemaken, zien, horen, voelen, denken en ervaren. Maar ons moment is al vervlogen zodra we het beeldscherm en de 140 karakters naderen.

Ik zat eens bij een lezing van Andrew Keen die een prachtig betoog hield over het verloederen van de maatschappij door ons fijne internet, en terwijl de man dit uitsprak zag je de halve zaal strijdlustig tikken op een ipad. Het moet niet gekker worden. Allemaal ‘Naast het moment’ denk ik nu.

En wellicht worden we niet tot in onze kern gelukkiger van twitteren. Wellicht is het een uitvinding die anders te gebruiken is. En grijpen we nu telkens ‘Naast het moment’, net zoals de Japanners die in Azië hun 6.000 foto’s scannen en aan vrienden laten zien waar Volendam lag. Maar ondertussen vergeten zijn waar ze waren toen ze dat lekkere visje aten. Wellicht. Geluk zit tussen al die regels door. En in alles wat er niet geschreven is. Dus herinner ik me nu vooral de wind uit Achlum. De zon door het wolkendek. De lach op het gezicht van een meisje, de blikken in de regen en hoe de koffie smaakte. En ik zal er geen letter over twitteren.

Foto: Wendren Milford Flickr

Vorige week zag ik de documentaire “Jongens zijn we” van Tomas Kaan. Oh, wat is ie prachtig en ontroerend. En wat lag ik soms dubbel van het lachen. ‘Jongens zijn we’ is een film over de vriendschap tussen de 12-jarige Jim en de één jaar jongere Sam. Jim en Sam vertellen in hun laatste zomer samen, over vriendschap, ouder worden en wat het voor hen betekent om jongen te zijn. Ze wonen in een dorp, ze gaan varen, halen kattenkwaad uit en geven antwoord op de vraag of je van elkaar houdt als je vrienden bent.

” Zonder vrienden door het leven gaan dat is gewoon saai! ”
Sam

‘Jongens zijn we’ geeft een blik in de belevingswereld van jongens die op het punt staan jonge mannen te worden. De documentaire is prachtig geschoten en gemonteerd. Ze varen door sloten, zwemmen onder en boven water in een meer, bespreken de nadelen van het scheren en okselhaar, en steken scheten in de fik. ‘Jongens zijn we’ is een ode aan het jongen-zijn. En hij blijkt zomaar online te staan.

Hier kun je hem in iets betere beeldkwaliteit kijken, maar eigenlijk moet je hem op het grote scherm zien. Dat kan in een programma van het International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA) met nog drie andere prachtige documentaires. Woon je in de buurt van Haarlem, Maastricht, Hilversum, Bussum, Den Bosch, Amsterdam, Apeldoorn, Deventer of Hoorn? Klik dan hier voor de data.

En dan is er ook nog dat vreemde deel. Dat het nooit klaar lijkt. Omdat je tijdens het rouwen steeds een nieuwe laag in je verdriet en verlangen tegenkomt, lijkt er geen einde aan te komen. Je moet steeds weer tot de bodem en dan weer terug naar boven om lucht te happen. Je hoort mensen wel eens zeggen dat het verlies te dragen wordt. Dat klopt. Maar dan dragen ze nog steeds iets. En de laatste stap is nog niet gemaakt.

Boek

Er ligt een nieuw boek in de winkels met de titel: Het nieuwe zwart. Het is geschreven door Darian Leader, een Britse psychoanalist. Het boek gaat over rouw, melancholie en depressie. Drie stevig met elkaar verwante zaken. Darian heeft een heldere kijk op rouw en op rouwarbeid.

Het woord rouwarbeid is een door Freud bedacht woord. Een mooi woord vind ik het. Het is een werkwoord. En dat is rouwen ook, werken. Het suggereert dat je iets moet doen en kan doen. En het suggereert, zoals er een einde aan een werkdag komt, dat er ook een eind aan rouwen komt.

Opa

Ik verloor mijn opa toen ik 19 jaar was. Eén telefoontje van het ziekenhuis en de liefste man die ik ooit gekend heb was weg. Ik ben nu 16 jaar verder. Na de eerste jaren van regelmatig verdriet, veranderde mijn verdriet van vorm. Het kwam nu nog maar één keer per jaar. Dan zag ik weer een foto of iets dat van hem was geweest, en dan rolden de tranen weer. Ook dit jaar was er zo’n moment. Dat duurt eventjes, en dan is alles weer prima. Dan is opa ‘daar’ en ben ik ‘hier’, tussen de levenden. En ga ik gewoon weer doen wat ik van plan was.

Ik dacht dat ik klaar was met rouwen. Want ieder jaar een keer huilen… dat leek me best te doen. Ik beschouwde het regelmatige verdriet zelfs als een letterlijke uiting van de liefde die ik voor mijn opa voel. Nu weet ik dat ik nog niet klaar was. Ik dacht met mijn hoofd dat ik klaar was, maar het was mijn lijf dat de tranen maakte. Er bleek nog een stap te bestaan.

Ergens dit voorjaar gebeurde er iets waardoor ik anders naar mijn opa ging kijken. Ik zag hem niet alleen als de man die ik mis. Maar ook als de vader van mijn moeder. Ik realiseerde me dat ik niet de enige was die hem miste. Misschien miste zij hem ook. Al die tijd was ik zo door mijn eigen verlies in beslag genomen, dat ik hem alleen maar kon zien als mijn opa. Zeker als begeleider van familieopstellingen weet ik echt wel dat hij meer is dan alleen opa. Hij is ook vader, en zoon. Maar dat zag ik niet.

Het doden van de overledene

Tot het moment dat ik anders ging kijken. Het is moeilijk te omschrijven. Er gebeurde iets dat ik 16 jaar voor onmogelijk hield. Ik voelde opeens kraakhelder: “opa, je mag gaan”. Ik zat in mijn favoriete stoel in mijn huis en ik had de oprechte wens dat hij mij alleen zou laten. Het werd stil in mij. Alsof je uit de disco een enorm weiland instapt en de disco verdampt. Alsof mijn eigen lijf groter werd, ik meer speelruimte kreeg. En er waren geen tranen. Integendeel, ik was blij. Ik was blij met een opa die geleefd heeft en weg is.

Ongemerkt heb ik gedaan wat Adrian in zijn boek beschrijft als het doden van de overledene. Een rare zin. Ik moest er even op kauwen. En het is een prachtzin.

Als mensen doodgaan dan gaan ze van ons weg. Iets in ons verzet zich daartegen. Maar er is niks om je tegen de verzetten. Vervolgens zitten we dus met een gespleten beeld van de werkelijkheid. Er is iets dat er niet is, maar dat willen we niet. Dat beeld moet ooit weer samenvallen met de werkelijkheid. Dan klopt het weer. Daarvoor moet dat wat doodging nog een keer gaan, eerst buiten mij, dan in mij.

Lieve opa: “Ik leef nog een tijd en dan kom ik ook. Nu mag je gaan. Ik blijf hier. Dag!”

Foto: Midnight Marauder, Flickr

In therapie is leuk om naar te kijken. Het is ontroerend, en soms knettert het en zindert de spanning van je scherm. Bijna alles wat er speelt in therapie en ook daarbuiten, komt aan bod. Wat kun je wel en niet doen als therapeut? Kun je houden van mensen in een werkrelatie? Hoe ver gaan cliënten als ze de weg kwijt zijn? Mag je als cliënt je therapeut manipuleren?

Ik ben zelf in psychotherapie geweest, dus ik herken er veel in. Zoals bijvoorbeeld het zwijgen van de therapeut wat uren lijkt te duren. En de cliënt die daar dan boos over wordt alsof zijn eigen vader hem zojuist verboden heeft gelukkig te worden. En de therapeut die vragen stelt die de cliënt zelf ook wel had kunnen bedenken. Waarop de cliënt zich daarover gaat opwinden, en dan tòch op een nieuwe gedachte komt.

In de zes weken die de serie duurt volg je psychotherapeut Jonathan Franke. Op een vaste dag in de week ontvangt hij zijn cliënten in een praktijkruimte die meer op een woonkamer lijkt dan op een praktijk. En daarmee krijg je als kijker al het eerste signaal dat werk en privé wel eens door elkaar zouden kunnen gaan lopen. Die vaste dag in de week geldt niet alleen van Jonathan maar ook voor jou als kijker. Op maandag zie je Paul, op dinsdag Sacha, woensdag Simon, donderdag Wouter en op vrijdag Marit. Een erg leuke vondst.

De serie is heel erg realistisch en dat is een grote verdienste. Maar hij is niet realistisch. Het is televisie, de sessies zijn ingedikt, aangezet, uitvergroot en stereotyp. Echte psychotherapie kent soms een traagheid die veel kijkers zou doen wegzappen. En veel psychotherapeuten zijn in hun echte leven niet zo boeiend. Maar Jonathan is dat zeker wel! En de thema’s die aan bod komen, zoals rouw, gezien willen worden, en gebrek aan zelfvertrouwen, liefde of verlangen zijn de echte thema’s in psychotherapie.

Het fundament onder de serie zijn de acteurs. Je kijkt naar scènes met ‘pratende hoofden’. Meestal levert dat stomvervelend saaie tv op, of het wordt zo plat als een soapserie. Maar hier niet. Het wèrkt. Het is net alsof je echt contact met ze hebt. Alsof je ze kent. En dat is weer net als èchte therapie. De acteurs laten je voelen hoe het is om bekeken te worden en kwetsbaar te zijn. Bekeken te worden door een psychotherapeut die zijn leven helemaal op de rails lijkt te hebben, terwijl jij als cliënt met je handen in het haar zit.

Hier de eerste aflevering van gisteren. Daarin wordt Paul geïntroduceerd die tijdelijk geschorst wordt als therapeut. Paul is de psychotherapeut die in het eerste seizoen de hoofdrol speelde.
Let wel, als het je boeit, zit je er zo zes weken aan vast. Mocht je een keer een avond niet kunnen kijken, dan kun je de afleveringen op de website terugkijken.

Als je iemand gaat coachen of begeleiden heb je een grondhouding nodig. Een uitgangspunt of positie van waaruit jij werkt. Een grondhouding zou je kunnen omschrijven als de plek waar jij staat wanneer je de ander begeleid. Zo leert de badmeester zijn leerlingen zwemmen terwijl hij op de kant staat, zit de rij-instructeur naast zijn leerling, en staat de universitair docent voor het bord in de collegezaal. Wat al deze relaties gemeen hebben is dat de één het op een dag kan of weet zónder de ander.

Zo is het bij coaching/begeleiding ook. De cliënt komt om iets te leren dat alleen hij kan uitvoeren. Maar er is ook iets wezenlijk anders.

Een leerling-leraar relatie heeft een duidelijk doel; kennis of vaardigheden bijbrengen die door de docent vooraf bepaald zijn. Bij coaching en begeleiding bepaalt niet de coach of cliënt het resultaat, maar het proces.

Je cliënt komt met een klacht, vraag of thema en dat is waar je het over zult gaan hebben. De start ligt daarmee vast, het eindpunt niet. Je neemt alles mee dat je aan kennis en ervaring hebt, en stelt je open voor wat er gebeurt. Dat werkt het beste met een grondhouding waarbij je je wens om iemand te helpen opgeeft. Je helpt door niet te willen helpen. Dan schep je ruimte voor inzichten en bewegingen die noch jij noch je cliënt van tevoren bedacht hadden. Dat zijn meestal échte oplossingen.

Helpen door niet-helpen

Hoe kun je iemand helpen zonder hem te willen helpen? Dat klinkt paradoxaal, maar het is het niet. Ik zal dat uitleggen. Iemand helpen kun je op twee manier bekijken:

Voorbeeld 1: iemand draagt een zware tas.
Je kunt diegene helpen door de tas over te nemen. Of je kunt een zwaar ding uit zijn tas halen en in jouw tas stoppen. Dat is een vorm van helpen. Ik noem deze vorm overnemen. Overnemen helpt op het moment zelf, het is razend efficiënt en heel nuttig als er weinig tijd is. Maar met persoonlijke ontwikkeling heeft het niets van doen.

Voorbeeld 2: een medewerker heeft steeds ruzie met zijn collega.
Zou je deze persoon helpen als in voorbeeld 1, dan moet je dus bij wijze van spreken die collega veranderen, of bijvoorbeeld zorgen dat hij ontslagen wordt. Dat zorgt alleen maar voor nieuwe problemen, en die zijn dan opeens ook de jouwe. Hier help je dus niet door over te nemen. Hier dien je door op afstand te blijven.

In voorbeeld 2 laat je iemand dus juíst met zijn eigen tas sjouwen. Je doet wellicht vanalles, maar je neemt niets over. (Ben je als begeleider wel eens moe aan het einde van een sessie? Dan heb je waarschijnlijk toch een stukje tas gedragen).

Uit de afhankelijkheid blijven

De manier van helpen in het eerste voorbeeld is concreet en ‘helpt’ meteen, maar maakt afhankelijk. De tweede manier van helpen is er één die bij coaching en begeleiding past. Je vermijd dat je je als een (betere) ouder gaat gedragen voor je cliënt. Het is de vorm waarbij je je cliënt de ruimte geeft zélf zijn autonomie te vergroten.

Helpen zonder helpen doe je door een aantal dingen te doen én te laten:

1. Aanwezig zijn en luisteren, maar niet bemoeien
Je kent vast wel het beroemde beeld uit films van een pratende cliënt en een therapeut die niets zegt, of alleen “hmmm” of “ja, ja.” Het oogt altijd een beetje stom vind ik, alsof de man/vrouw niets doet. Dat is deels waar omdat hij weinig terug zegt. Wat hij wel doet is écht luisteren. Hij hoort je, en je krijgt er niet meteen een oordeel bij.

Je kent het vast wel dat je een aan vriend of vriendin vertelt dat je buurman een klootzak is omdat ie gisteravond weer….. (vul zelf in :-) Dan is even fijn om te horen dat iemand het met je eens is of je gelijk geeft. Maar het is geen oplossing. Het is samen zwelgen in het ‘onrecht’ dat je aangedaan is. Daarvoor ga je niet naar een coach of begeleider. Van hem verwacht je juist dat hij zonder oordeel luistert en verder kijkt dan de schutting van de buren.

2. Meevoelen, maar niet meegaan
De badmeester weet wat het is om nat te zijn. Daarom springt hij niet in het bad bij het zwemles geven. Dat is niet nodig want daar zou jij geen betere zwemmer van worden.

Als je cliënt bang is, hoef jij niet óók bang te worden. Maar het helpt wel als je dan zorgt dat het veilig is. Doe bij je cliënt wat je bij jezelf ook zou doen. Is hij/zij in tranen? Geef hem of haar de tijd om flink te snikken. Is iets grappig? Lach lekker mee en maak nog een grap (van dubbel-liggen is nog nooit iemand slechter geworden).

Een cliënt wil zien dat een coach/begeleider stevig is, op eigen benen staat, tamelijk gelukkig is, leiderschapskwaliteiten heeft en tegelijk een gewoon mens is. Dat herken je allemaal aan het feit dat hij bij de ander laat wat van de ander is. Hij gaat niet ‘redderen’. Hij voelt dus wel mee, maar gaat niet mee.

3. Zorgen dat je je eigen leven een beetje aardig op de rails hebt (of minimaal geen tas bij je hebt)
Mensen die problemen hebben maar daar niets aan doen, die zien die problemen overal bij anderen. Zo werkt ons brein, die gaat op de ander focussen, kijkt weg van zijn eigen problemen. Met een coach of begeleider is dat niet anders. Zit je zelf ‘in de shit’ dan zal alle ‘shit’ waar je cliënten mee komen, je raken. Dat iets je raakt is prima, dat is mooi, en wat mij betreft noodzakelijk. Maar als je je eigen ‘rommel’ niet aanpakt, wat ga je dan tegen die cliënt zeggen? Het wordt al snel hypocriet. Dan word je als de dikkerd die tegen een ander zegt dat ie moet lijnen. Kom je iets tegen waar je zelf niet rond mee bent? Verwijs die cliënt dan door en ga zelf een goede begeleider zoeken.

4. Enigszins brutaal te zijn (lees: het risico te nemen dat je cliënt jou of je hulp afwijst)
“Zachte heelmeesters maken stinkende wonden” je kent de uitspraak vast. Soms zie je dat iemand in een ronduit destructief gedragspatroon zit. Je kunt daar dan heel wollig of lieflijk over gaan doen. Maar soms zijn de feiten hartstikke duidelijk. Dan kun je beter gewoon zeggen: “als jij zo doorgaat dan ben je binnenkort: ziek, ontslagen, vrijgezel of dood”. Dat vinden sommigen hard, dat is het ook. Maar het is niet het hardste. Ik denk dat iemand gierend de bocht uit laten gaan, terwijl hij/zij het zelf niet in de gaten heeft, nog veel harder is. Heb je eenmaal gezegd waar je iemand op ziet afstevenen? Dan laat je het daar ook bij. Je voelt mee, je gaat niet mee. Soms pakt iemand het op en soms ook niet.

Tot slot

En dan is er altijd het laatste stuk. Wanneer je hebt geluisterd, meegevoeld, gepraat, geraakt bent, je cliënt geraakt is en de opties zijn letterlijk of tussen de regels voorbij gekomen, dan laat je je cliënt los. Letterlijk, door hem of haar naar huis te laten gaan. Daar vind het echte leven van je cliënt plaats. Niet bij jou in de stoel, dat is jouw omgeving. Jij houdt het droog :-)

Foto: Angad Singh Flickr

Lees ook: Coachen voor dummies (1)

Een gastbijdrage van Annette Dölle:

Op het station staat een stille trein met dichte deuren. In de trein zitten mensen. Wij staan op het perron en kunnen er niet in. Zij kunnen er niet uit. We willen allemaal naar Haarlem. Een treinreis van amper tien minuten. Wat nu dus niet gaat. Want de trein rijdt niet verder als de deuren het niet doen. Logisch lijkt mij. Ik kijk om me heen en wacht.

Wachten is een uitermate interessant fenomeen vind ik. Stilstaand water waarvan de onderwaterwereld even aan het oppervlak verschijnt. Een schijnbare stilstand, want binnen leeft een wereld vol beweging. Wachtend op een treinstation verdwijnt de illusie en komt het troebele water tot rust. Helder wordt het water. En alles wat rennend en vliegend verstopt blijft, wordt opeens zo helder als glas op een station vol wachtende mensen.

Naast me staat een man in een grijze pantalon, met een net-iets-anders grijs jasje. Hij draagt een lichtblauwe blouse en zowaar een aktetas. Ik dacht dat die dingen uit waren. Hij heeft een bril, een rossige baard en kauwt op een broodje. Ik kijk naar hem. Hij kauwt vreemd. Vind ik. Alsof hij haast heeft. Maar de treindeuren gaan niet sneller open als je sneller kauwt, en bovendien lijken we nu alle tijd te hebben. Toch?

Er staat ook een meisje. Met een ouderwetse koptelefoon op die sinds kort weer nieuwerwets zijn. Ze staart naar grauwe tegels op de vloer en beweegt haar hoofd. Haar armen bewegen zachtjes mee en al doet ze alsof ze geen idee heeft wat ze doet, mijn theateroog vertelt dat ze elke millimeter van haar bewegingen linearecta bestuurt met haar hoofd. Ik kijk te lang. Mijn blik kruist het hare. Ik  lach. Of ze terug lacht weet ik niet. Haar mond blijft onbewogen maar haar ogen glinsteren.

Twee jongens met grote tassen hebben het druk. Ze discussiëren over de situatie. De kleinste jongen met de grootste tas hupt van zijn ene been op het andere. Hij kijkt voortdurend om zich heen, terwijl de andere jongen alle deuren van de trein nauwlettend in de gaten houdt. Hij staat rechtop. Zijn wenkbrauwen zijn gefronst. Hij heeft één hand in zijn broekzak. Alsof hij klaar is om een teken te geven waardoor alle deuren zich volgzaam openen. Het werkt niet. Ze blijven potdicht.

Gehaast komt er een mevrouw van middelbare leeftijd aangelopen. Ze is klein en slank. Draagt een rok. Een donkerrood jasje, en een leren handtas. Ook zij heeft een bril. Net als de man met de baard. Rode lippen en korte blonde krullen. De mevrouw heeft haast. Dat is duidelijk. En al staan er ruim honderd mensen op het perron bij de stille trein met dichte deuren, we schijnen transparant te zijn. Want de mevrouw wandelt ons op hoge snelheid voorbij, op weg naar de deuren en de ronde Sesam-Open-U knop aan de rechterkant van de deur. We kijken allemaal verbaasd op. De man met de baard. Het meisje met de koptelefoon. De twee jongens met de grote tas en ik. En ze doet wat we vermoeden. Ze drukt – alsof we op dit stukje aarde nog steeds in een 24uurs economie bewegen – op het knopje. Dan kijkt ze naar de deur. Alsof dat helpt. Er gebeurt niets. Ze drukt nogmaals op de knop. En terwijl wij eerst allen steeds meer bezonken in onze onderwaterwereld, worden we nu plots naar de oppervlakte getrokken. Wie denkt deze mevrouw wel niet wie ze is? Heeft ze ons niet gezien? Ziet ze überhaupt iets?

Even zijn we afgeleid van het probleem dat we hadden omdat we haar nu kunnen bekijken. Haar wedstrijd met de tijd. Met de tijd die niet loopt zoals haar agenda geplant heeft. Met de dingen die niet gaan zoals ze wilde. Het wachten lijkt vergeten. Al staan we nog steeds op een perron met een stille trein en dichte deuren.  Als de mevrouw door heeft dat ze raar doet, kijkt ze schichtig om zich heen, en zoekt een plekje bij een geel bord. De stilte keert terug. En ook de mevrouw belandt in schijnbaar stilstaand water. Al is ze het er niet mee eens.

Wachten op iets – op wat dan ook – leeft alleen in je hoofd. De kosmos kent geen tijd. Je ziel evenmin. Alles is altijd in beweging. Zelfs als we stilstaan. Ook al zien we dat niet altijd zo. En net op het moment dat ik me dat bedenk openen de deuren zich, rent iedereen weer door elkaar heen en is het heldere water weer net zo troebel als even hiervoor.

Foto: Michel Bakkenes Flickr

Ben je ziek als je hulp vraagt aan een coach, psycholoog of therapeut? Nee. Maar toch ervaren veel mensen dat zo. En daarom vragen ze soms niet om hulp. Dat is niet zo gek, maar wel jammer. Van goede begeleiding word je namelijk gelukkiger.

Vier jaar geleden zei ik: “Als ik een praktijk open dan is dat er niet een met een drempel bij de voordeur, maar met een glijbaan (omdat glijbanen in speeltuinen voorkomen). Coaching en therapie hoort namelijk ook leuk te zijn. Niet leuk als in: laten-we-al-je-moeilijkheden-maar-onder-het-kleed-schuiven’. Maar leuk als in: ontdekken-dat-je-eigen-gras-groener-is-dan-je-dacht.

Hoe komt dat zo, dat mensen die drempel zien. Is hij er? En hoe komt dat?

In psychotherapie

Toen ik begin twintig was ging ik in psychotherapie. Niet als onderdeel van een studie psychologie, maar omdat ik in de knoop zat met mijzelf. Na de diagnose werd ik gevraagd of ik medicijnen wilde voor mijn klachten. Daar heb ik vriendelijk voor bedankt. Als ik ook nog eens mijn lijf niet meer zou kunnen vertrouwen, door pillen in mijn bloedbaan, dan had ik twee problemen. Ik vond het vreemd dat ze die medicijnen voorstelden, maar omdat ik nee zei, sloegen we die weg gelukkig ook niet in.

Vervolgens werd me verteld dat de behandeling drie jaar zou duren. Nu zou ik daar steil (!) van achterover slaan, toen wist ik niet beter. Ik was blij dat er iets te doen was aan mijn sombere gevoelens. Drie jaar is veel als je nog niet zo lang twintig bent, maar ik had het grootste deel van mijn leven nog voor me. Ik wilde gelukkig zijn en ik dacht dat deze man me dat kon brengen. Dus begon ik eraan.

Met die drie jaar in mijn achterhoofd ging ik tweewekelijks naar een sober kamertje. Met sobere kamertjes is niets mis. Zeker niet als daar goede begeleiding te krijgen is. Ik had geen flauw idee wat mij daar te wachten stond. Eén ding wist ik wel zeker en mijn psychotherapeut ook; het zou drie jaar duren. Dat klopte voor mijn gevoel niet. Maar dat gevoel was zo klein, dat het een tijd duurde eer ik mijn gevoel serieus nam.

Wie weet hoe ik mij voel?

Als ik na een sessie vrolijker naar buiten kwam dan ik naar binnen was gegaan, zei een stemmetje in mijn hoofd: ”het duurt drie jaar dus je bent nog ziek Jasper”. En terstond was de vrolijkheid weg.

Wat was er nu gebeurd? Ik was ziek verklaard door iemand die er meer verstand van had dan ik, dus ik was ZIEK. Niet ik bepaalde vanaf dat moment hoe het met mij ging, maar mijn behandelaar. Die afhankelijkheidsrelatie heb ik lang volgehouden. Maar liefst 80 !? keer ben ik bij hem geweest. (Nee, aan doorzettingsvermogen heb ik geen gebrek :-). Na twee jaar ben ik gestopt met de therapie, omdat het niet klopte en omdat er geen schot in zat.

Hoe kon het dat ik ergens aanklopte met het gevoel dat het niet goed ging, en dat ‘een ander’ vervolgens bepaalde hoe het met die ‘ik’ ging?

De oorsprong van psychotherapie

De psychotherapie komt voort uit de medische wetenschap, die gestoeld is op ziektebeelden. Psychotherapeuten zijn zich daarom met de rol van arts gaan identificeren. In die rol staat een arts boven de patiënt. En er moet een ziekte (diagnose) zijn anders kan er geen behandeling aan gekoppeld worden.

Een arts heeft een superieure positie. Hij heeft meer kennis, ervaring, specialisme, apparatuur, enz. tot zijn beschikking, en dat maakt de patiënt afhankelijk van de arts. Een arts-patiënt verhouding is dus een soort ouder-kind verhouding. Dat is prima wanneer het fysieke zaken betreft. Want zodra de patiënt genezen is, is hij niet meer afhankelijk van de arts en kan hij gaan. Maar bij veel voorkomende psychische klachten klopt deze benaderingswijze niet.

Als je alle psychische klachten ook als ziekten gaat beschouwen, dan is iemand ziek wanneer hij een behandeling ondergaat. De psychotherapeut is dan superieur aan de cliënt, en hij bepaalt dus wanneer je weer beter bent, niet jijzelf.

Dus als een therapeut zegt dat een behandeling drie jaar gaat duren, dan zal hij niet snel na 6 weken zeggen dat je klaar bent. Want dan lijkt hij een kluns, en hij was nu juist de specialist. En niet alleen tegenover jou als cliënt zal hij een kluns lijken, maar wellicht ook tegenover zijn baas.

Alledaagse dingen

Nu wil het geval dat heel veel klachten geen ziektes zijn. Zaken zoals rouw- en verliesverwerking, somberheid, scheiding, onzekerheid, verhuizing, angst, slaapstoornissen, gedoe met familie, je partner of kinderen, zijn geen ziektebeelden. Dat zijn dingen die bij het leven horen. Dan is er dus niets mis met je. Sterker nog; je bent normaal als je dat hebt, je bent als alle anderen.

Als ik een begeleider opzoek omdat ik zelf ergens mee zit (als mens of als vakman), dan zoek ik iemand op waar ik zelf mag bepalen of we veel of weinig, of zelfs niét afspreken. Dan bepaal ik of iets werkt of niet. Ik blijf als ik er baat bij heb, en ik ga als ik dat niet heb. Ik heb geleerd te zorgen dat ik eigenaar ben van mijn veranderingsproces.

Het doel van goede begeleiding is niet om afhankelijkheid te bevorderen, maar onafhankelijkheid te bewerkstelligen. Iedere goede coach of therapeut moet een glimlach op zijn gezicht krijgen als zijn cliënt zegt: “ik denk dat ik je niet meer nodig heb”. Dát is waar goede begeleiding over gaat.

Foto: Lyosha Petrov Flickr

Een gastbijdrage van Annette Dolle:

Ik geloof dat we hier zijn om ons eigen Ding te doen. Wat dat dan ook moge zijn. De één om een partijtje adem-te-halen. De ander om een continent te redden. Een derde om zo mooi gitaar te spelen dat niemand het ooit meer vergeet. Wat het dingetje is, weet je alleen zelf. In de stille uren van de nacht, of wandelend op een verlaten strand. Of misschien terwijl je dansend midden in de Paradiso staat en een glimp opvangt van het grotere geheel. Het is van jou. Van niemand anders.

Het is niet in te ruilen. Niet te analyseren. Niet te doorgronden. Niet te veroordelen. En al zeker niet te vergelijken. Vooral niet te vergelijken.

Maar helaas. Helaas schijnen ontelbaar veel mensen dat op ontelbaar veel plekken per ongeluk wel te doen. Niet omdat ze kwaad willen. Of omdat ze lijstjes willen maken. En ook vast niet om patronen te creëren waarbinnen de te-vergelijken lijstjes inzichtelijk zouden kunnen worden. Dat is vast allemaal hun reden niet. Althans. Ik hoop van niet. Maar Helaas. Helaas Pindakaas. Wat zijn er veel velden die dat rare ‘high brow’ en‘low brow’ maar blijven onderscheiden van elkaar. En wat vind ik het stom.

Het kan ook aan mij liggen natuurlijk. Laten we ook dat niet uitsluiten. Ik heb überhaupt de zin van hiërarchiën nooit begrepen. Ik snap wel de zin van Leiderschap. En ook van Aanvoerders in een voetbalteam. Ik snap de zin van Voorzitters in een chaotische vergadering. En ik snap de zin van Presentatoren op een feest die vertellen wat er komt. Maar ik snap niet – absoluut niet – welk stukje zou veronderstellen dat de ene mens dan zinvoller zou zijn dan de andere.

We hebben allemaal een andere rol in het geheel. Een ander Ding te doen. En het is enorm functieloos om een ander te vergelijken met jezelf en er dan ook nog maar eens een beoordelings-sausje overheen te kieperen. Elk radartje heeft zijn functie. Elk schroefje zijn stille geheim. En je kunt de functie pas ontleden als je de machine kunt zien. Dit leek voor mij altijd een extréém uitermate logica, maar dat is dus niet… Geloof ik.

De afgelopen jaren heb ik mijn best gedaan om het toch maar wel te begrijpen. Leek me zinvol. Al vond ik het fenomeen te belachelijk voor woorden. Mijn opvoeding hielp daarin niet mee – Dat alle mensen gelijkwaardig zijn los van hun aardse beslommeringen, is mij en mijn broertje met de paplepel ingegoten. Mijn ouders waren (en zijn nog steeds) een soort filantropische instelling waar iedereen –ongeacht je achtergrond (mits je geen strafblad bezit) – naar binnen mag wandelen.`’Mooi!’ zeggen de meeste mensen. ‘Ja’ denk ik.

‘Geen woorden, maar Daden’ was de tweede slogan die door de Friese kamers schalde. En misschien daardoor - of gewoon door mijn persoonlijke blauwdruk - is het zo gekomen dat ik er geen bal van snap. Niet snap waarom mensen A zeggen en B doen. Lijkt me ook zo vermoeiend voor jezelf. Stiekem denk ik dat je je moet richten op de kosmos als je een klacht hebt over je Ding. Of dat je een nieuwe spiegel moet kopen. Dat het tijd wordt dat je de machine in het oog krijgt. En dat je naar het specifieke radartje moet wandelen dat je niet begrijpt. In plaats van dat met andere radartjes te bespreken. Heel raar vind ik dat allemaal. Beetje kinderlijke naïviteit, zou een goed geconditioneerde volwassene zeggen. ‘Zo werkt de wereld niet Annette’.

‘Beetje naïve volwassenheid’ zou ik zeggen. Want zo werkt de wereld wel. We hebben toch allemaal een eigen hart. En een eigen intuïtie. En we weten toch allemaal dat als ik ‘klik’ met iemand, dat dat niks zegt over jouw ‘klik’ met mij. Om de simpele reden dat je je ergens anders in de machine bevindt. Dat wisten we toch allemaal? Ooit. Je bent het alleen vergeten. Omdat je jezelf kennelijk niet op waarde schat. Of omdat je bang bent voor de consequenties als je wel zuiver handelt in een systeem dat schijnt te floreren op hiërarchie en vergelijking. Dat je zèlf het systeem bent, zelf de constructie van de machine weerspiegelt… Ja. Dat waren we voor het gemak even vergeten.

Laat ik alle spreekwoorden, alle titels van geschreven teksten, alle wensen, alle angsten, alle documentaires die ik over dit onderwerp ken, alle oorlogen die gevoerd zijn, en alle vredes die gesticht zijn achterwege laten. Ik vind het van de zotte. Dat vond ik als kind. En dat vind ik nu. En grondige observatie wijst aan dat ik dit waarschijnlijk tot mijn dood zo blijf vinden.

Zorg gewoon met elke vezel in je lijf voor het unieke en buitengewoon mooie radartje dat je bent, zorg voor de olie, zorg voor de ruimte en zorg voor de liefde. En blijf met je poten van de andere radartjes in onze mooie machine af. Koester ze, respecteer ze, en laat ze doen waar ze goed in zijn. Want daarom zijn ze hier! En als je mij tegenkomt. Vraag me dan gewoon wie ík ben.

Foto: Andrew Abogado Flickr

62 Jaar is ze. Op de verwijzing van de huisarts staat: verwerken van kinderloosheid. Donkerrood geverfde haren, gekleed naar de moderne tijd, mooie laarzen met hakken. Ze vertelt dat iedereen er helemaal genoeg van heeft. Haar man, haar vriendinnen, de buren en nu ook de huisarts. Het moet nu maar over zijn, vinden ze. Ze is inmiddels de zestig gepasseerd.

Ze hebben nooit kinderen kunnen krijgen. Ze hebben alles geprobeerd. En het is allemaal niet gelukt. En het gemis blijft, de jaloezie als ze weer bij een wiegje staat slaat net zo hevig toe als 35 jaar geleden. En de laatste jaren zijn er al die trotse grootmoeders…..

Op mijn vraag hoeveel kinderen ze had willen krijgen, antwoordt ze ogenblikkelijk: drie, twee jongens en een meid. In die volgorde. Uit mijn schaakspel zoekt ze de koning en de koningin en drie pionnen. En ze bouwt een gezin. Mooi dicht bij elkaar. Ze kijkt lang en zinkt vredig weg in het beeld. Ze kijkt lang, met liefde. Na een hele tijd kijkt ze mij aan, en zegt op stoere, wat harde toon: en nou moet ik zeker afscheid nemen!

Als ik antwoord dat ik dat niet zo’n goed idee vind, komen de tranen. Ook dat duurt lang. En ze blijft kijken naar de opstelling.
Ze vertelt dat ze ooit een beeldje kocht, maar dat staat ergens achter in een kast. Vijf mensen in een kring, die elkaar vasthouden. Dat gaat ze thuis een ereplaats geven.

En nee, ze denkt niet dat er nog een volgende afspraak nodig is.

Foto: Adrian Black, Flickr

Ik heb natuurlijk werkelijk geen idee. We leven in een wereld waarin dat niet zo is. Maar wat als je de wereld van nu zou nemen en je zou dat wat je niet verteld wordt wel te horen krijgen?

Dan krijg je dit: een prachtig filmpje van www.2be.be.

‘Wat Als’ is acht afleveringen sketches op de Belgische televisie vanaf april 2011. Het doet aan Monthy Python denken. ‘Wat Als’ neemt de kijker mee naar het leven zoals het nét niet is. Elke sketch is het antwoord op een hypothetische vraag. Elke vraag begint met “Wat Als”. Het is een rollercoaster aan sketches, met slechts één zekerheid: er zijn geen zekerheden meer. Hier vind je veel van de andere filmpjes.

Foto: Paul Goyette Flickr

Een gastbijdrage van Eric de Waard:

De term “gebraden duif” wordt in mijn praktijk niet veel gebruikt maar in dit eerste gesprek met Joost komt ‘ie wel tien keer op tafel, de term bedoel ik dan. “Het is gewoon een gebraden duif die naar binnen komt, en ik heb er nog recht op ook, da’s wel mooi, vind je niet?”

Joost is werkzaam in het bedrijf van zijn moeder en haar broer, zijn oom. Het bedrijf is opgezet door de grootvader van Joost. In 1985 werd de onderneming overgenomen door de twee kinderen die het bedrijf verder uitbouwden. Joost is na de middelbare school in de zaak gegaan en het is voor hem vanaf dat moment vanzelfsprekend dat hij het bedrijf overneemt, er is geen andere mogelijke opvolger.

Joost heeft het over zijn “recht” op de onderneming, alsof die uit een loterij met één lot – dat hij als enig deelnemer trekt – op zijn bord komt. Met interesse en verwondering hoor ik zijn verhaal aan. Zijn grote plannen met het bedrijf, vergaande samenwerkingsvormen die zeer lucratief lijken en mooie ambities die naar mijn gevoel successen in zich dragen. Joost is wel ondernemer in hart en nieren, dat proef ik in het gesprek. En eind dit jaar is het dan zo ver. Eind 2011 zal hij de aandelen van zijn moeder en oom overnemen. Zij blijven nog aan in een adviserende rol maar zullen niet meer dagelijks aanwezig zijn. Het lijkt allemaal geregeld.

Afrekenen met het verleden?

“En wat brengt je hier? hoe kan ik je helpen?”. Na vijftien minuten wil ik zijn enthousiaste betoog toch onderbreken en deze vraag stellen. ”Nou, eigenlijk valt het allemaal wel mee maar waar ik moeite mee heb is dat ik de mensen niet zo snel meekrijg, het lijkt wel alsof de vooruitgang die ik zie, de kansrijke ontwikkelingen voor dit bedrijf, de ….. , het lijkt wel alsof ze me niet begrijpen en soms denk ik wel eens dat ze me gewoon tegenwerken, dat ze me gewoon dwarszitten. Terwijl ik toch het beste met de zaak voorheb en het beste voor de mensen wil.”

Ik vraag hem wat zijn grootste verlangen is voor deze onderneming, wat is het mooiste dat er zal gebeuren onder zijn leiding? Daarop is het antwoord na enig denken: “Ik wil dat het een modern bedrijf wordt. Een bedrijf dat midden in deze tijd staat en gebruik maakt van alle technische hulpmiddelen die er zijn. Weet je Eric, het is gewoon een suffe ingedutte toestand. Dank zij mij is er de laatste twee jaar het stof een beetje afgewaaid, maar nu moet het gaan glimmen, en dat wil ik, de boel flink oppoetsen, afrekenen met het verleden en in volle vaart de toekomst tegemoet”.
Ik voel een krimp in mijn maag bij deze laatste zin, en er komt een kil gevoel over me.

Ik vraag hem wat zijn grootvader voor man was, hij stierf toen Joost twintig jaar oud was. “Ach, die ouwe was wel een goeie man, had hart voor de zaak maar komt natuurlijk uit een andere tijd, hij heeft echt gedaan wat ie kon maar een supermooi bedrijf was het niet toen mijn moeder en Henk (de oom) het overnamen, en hij was geliefd onder zijn personeel, dat wel. Dus dat is eigenlijk wat ik wil, meer binding van de mensen aan mijn persoontje, snap je dat?”.

De antenne die loyaliteit heet

Ik geef hem aan dat mensen alleen aan elkaar “plakken” als de wens en de kleefkracht van twee kanten komt. Dat begrijpt ‘ie wel.

“Je moet dankbaar zijn voor die gebraden duif die bij je binnenvliegt, terwijl je er helemaal geen vanzelfsprekend recht op hebt.” Geef ik hem aan. “Het is een waardevol geschenk van je grootvader dat via je moeder en je oom aan jou gegeven wordt.” Joost kijkt me verbaasd en vragend aan. “En het feit dat je het een stoffig ding vindt dat niet glimt, geeft me het gevoel dat je er niet dankbaar voor bent. De mensen in het bedrijf weten dat, ze hebben daar een antenne voor, die antenne heet Loyaliteit, zij zijn mogelijk loyaal aan het belangrijkste wat er is: de oorsprong van “jouw” onderneming, jij bent dat niet, zo lijkt wel”. Hij zakt een beetje onderuit in de stoel en denkt na. Mijn gevoel zegt me dat hij zojuist aangevlogen is door een duif en hij lacht als ik hem dat voorleg.

Ik geef hem aan dat het begin van een mogelijke “plak” tussen de medewerkers van het bedrijf en hemzelf begint met het erkennen van die loyaliteit, de loyaliteit aan en het respect voor de bron die het allemaal mogelijk gemaakt heeft dat hij aan het einde van het jaar de eigenaar wordt van deze prachtige onderneming, van deze gebraden duif die zomaar binnenvliegt. En dankbaarheid voor al het mooist dat hij krijgt.

Dank je wel

We doen een systemische oefening om een eerste begin te maken met het erkennen van alles wat het mogelijk maakte om de onderneming over te nemen en in deze oefening heet “die ouwe” dan “Opa”. Het meest eenvoudige wat je namelijk kunt doen als je iets krijgt is simpelweg zeggen “dank je wel”. En dat is wat we doen in de systemische oefening.
Joost is onder de indruk van het effect dat dit begin heeft op zijn gemoedstoestand en ik geloof hem.

Ik geef hem aan dat dit eerst maar even moet “garen” en we maken een afspraak voor een volgend gesprek. Joost gaat met een behoorlijk tragere pas naar buiten dan waarmee hij binnen kwam. Als ik hem het pad zie aflopen denk ik “Vooruitgang begint eerst dan als de vertraging is ingezet”. En voordat hij de hoek om gaat roept ie nog een keer: “Dank je wel he”.

Alle namen in het verhaal zijn geanonimiseerd. Foto: Anders Ljungberg Flickr

Soms kom je filmpjes tegen die wonderschoon zijn. Dit is er ook zo eentje. Het stelt een vraag. Een hele simpele, en laat zien wat er dan gebeurt.

.

.

Een gastbijdrage van Annette Dölle:

‘Wat is toch jouw probleem met Geld?’ vroeg een vriend me laatst. ‘Probleem? Ik een probleem? Met Geld? Ik heb heel vaak geen geld. Ook als ik het wel heb. Dus hoe kan ik een probleem hebben met iets dat er niet is?

‘Ontkenningsfase’, zei de ander -Een hulpverlener, dus wat wil je ook- ‘Het feit dat je niets hebt, voortdurend zegt dat je het stom spul vindt, maar daar tegenover uitstekend in staat bent om in korte tijd er een heleboel van te krijgen, maakt dat je er absoluut een probleem mee hebt.’ Hij ging nog even door ‘Je houdt van Geld uitgeven toch?’ Eh… Ja. Dat kon ik niet ontkennen. Natuurlijk hield ik van Geld uitgeven. Of Nee. Eigenlijk hield ik van Leuke Dingen Doen. En Lekker Eten. Cadeautjes Kopen voor anderen en mezelf. Maar dat had niets te maken met het ‘ervan houden’. Nog sterker, als al die dingen zonder Geld konden zou het veel plezieriger zijn! Zie je wel, ik had een punt. Al dat gedoe met die muntjes en papiertjes.

Pinnen was nog erger. Dan zie je niet eens wat je ruilt. Je schuift een plastic kaartje door een machientje, en dan heb je opeens betaald. Pinnen heb ik dus ook heel snel afgeschaft. Niet voor mij geschikt. Ik pin elke maand keurig een blij bedragje en dat ruil ik dan gedurende de maand tegen alles waar mensen Geld voor willen. Heel Handig. En verstandig, vindt vooral mijn moeder.

‘Je gaat schizofreen met Geld om, Annette. Echt.’ Oh, nou ben ik schizofreen!? ‘Nee, jij niet! Maar de manier waarop je tegen materie aankijkt wel. Je hebt een tv uit 1992, een gitaar met een gat erin en een tafel die nog uit de jeugd van je moeder stamt. En nu wil je opeens meer dan €60.000, – per jaar gaan verdienen omdat Rutte zegt dat je dan profiteert van zijn kabinet.’ Ja, leuk hè! Lach ik. Nu komen we op een gebied waar ik van hou. Al die mooie spulletjes in mijn huis. Levend Sentiment. En alles doet het nog gewoon! ‘Vind je dat nou zelf ook niet een beetje schizofreen?’ Hm, zeg ik. Ambivalent vind ik een beter woord.

Ik haal nog een wijntje voor mij en de vriend. Onderweg denk ik na over mijn visie op Geld. Ik heb ooit een klas eens op Jip-en-Janneke wijze de oorsprong van Geld uitgelegd. Een collega die daarbij was grapte daarna dat ik dit zo als lezing bij de Nederlandsche Bank kon aanbieden. Had ik dan een probleem met Geld zoals de vriend vertelde?  Ja, natuurlijk had ik dat. Ik vind het alleen niet zo fijn om het een probleem te noemen. Het is een soort ingewikkelde situatie waar ik nog niet uit ben.

Ik ben aan de beurt voor de wijn. €6,00. Da’s veel, denk ik. Daar kun je drie flessen Kaapsche Hoop (of was het Pracht) bij de AH voor kopen. Dat is toch raar. 300cl in twee glaasjes in een warme kroeg, of 3l in een fles uit een winkel. Die verhouding vind ik echt buiten proportioneel. Ik loop voorzichtig balanserend terug naar ons tafeltje. Zorg dat ik geen druppeltje mors. Want dat zou dan zo een dubbeltje kunnen kosten. Geconcentreerd kom ik aan. De hulpverlenende vriend lacht. ‘Leg dan nog eens één keertje uit hoe jij het ziet’ vraagt hij. Dat is lief. Dus welnu, laat ik het misverstand dan voor eens en altijd de wereld uit helpen.

Geld is prima. Goed bedacht, uitstekend bedacht zelfs. Ooit. Vroeger. En een prachtig systeem om tot een gelijkwaardige uitwisseling van diensten of producten te komen. Echt. Niks mee aan de hand. Geld en ik. Wij houden van elkaar. Al kost het me erg veel moeite dit nu op te schrijven, draait mijn maag zich drie keer om en kijk ik schichtig om me heen of niemand me gehoord heeft. Het zou toch zo eens kunnen.

Mijn probleem met Geld zit in iets volkomen anders. Het is te vergelijken met discriminatie. Een symbolisch probleem projecteren op een tastbare situatie die er helemaal niets mee te maken heeft. Uitgesloten, Aan de kant gezet en genegeerd heb ik het. Jarenlang. Gedoogd, maar niet geliefd. Gebruikt, ontvangen en zo snel mogelijk weer uitgespuugd in ruil voor dingen, momenten en gebeurtenissen waar ik wel van hou. Tot ik afgelopen zomer op een strandje aan de kust van Amalfi ontdekte dat het niet het Geld is dat ik haat, maar de implicatie dat Geld synoniem zou zijn aan succes. Als je Geld hebt, ben je succesvol. Gaan er deuren open die voor een ander gesloten blijven. En dat doet pijn. Ik ken tientallen mensen die geen Geld hebben, maar uitermate succesvol zijn. Liefde kennen, warm en genereus zijn. Mooie dingen creëren. Positiviteit het universum in knallen waar we allemaal op kosmisch niveau van profiteren. Maar de maatschappij ziet ze als mislukt.

Dit wist ik in mijn hoofd al jaren – dat succes heus niet om Geld gaat - maar sinds deze zomer weet mijn hart het ook. Dat ik Geld buiten sluit omdat ik iets anders heel erg vervelend vind. En Geld stond daar symbool voor. Het spijt me. Dus vanaf nu houdt niets me meer tegen minimaal €60.000, – per jaar te verdienen. Gewoon omdat dat gewoon handig is met een kabinet dat kapitalisme omarmt. En met die €60.000, – kan ik namelijk heel veel mooie dingen doen voor mensen die het niet hebben, maar wel verdienen.

Foto tientje: Oskar Nijs Flickr

.

Wellicht zijn alle draken
uiteindelijk wel prinsessen die in angst en beven
slechts naar haken
ons eenmaal dapper en schoon te zien ontwaken.

Wellicht is alles wat er aan verschrikking leeft
in diepste wezen wel niets anders dan iets
dat onze liefde nodig heeft

.

Rainer Maria Rilke

Foto: Flickr