Nee zeggen

Wat is het toch soms moeilijk om nee te zeggen. Ik worstel er zelf nog wel eens mee en mijn cliënten dikwijls. Hoe komt dat? Waarom is dat drieletter woord soms zo beladen? Waarom kan het voelen alsof het heiligschennis is om nee tegen iets te zeggen? En waarom belanden we op feestjes waar we niet heen wilden?

Tot hier en niet….

Nee zeggen is misschien wel de meest concrete manier waarop je in taal een grens kunt stellen. Het is een woord waarmee je zelfs het bestaan van dingen (ook al bestaan ze wel) kunt ontkennen. De nee is krachtig en groot. Ik vermoed dat hij zo groot is omdat de nee ons zo scherp laat voelen voelen dat wij mensen los van elkaar staan. Dat we allemaal een eigen wil hebben, en dat niemand je kan dwingen iets te doen, voelen of laten. Een nee kan daarom enorm botsen met de wil van iemand anders. En die botsing vindt plaats na dat ene drieletter woord.

Een nee kan botsen met de wil van iemand anders

Hoe leren we nee zeggen?

“Ik ben twee en ik zeg nee” is de zin die me wellicht het meest is bijgebleven uit de lessen ontwikkelings-psychologie. Als je twee jaar bent ga je met de nee experimenteren. Dit is de levensfase waarin je ontdekt dat je je eigen wil ook in tegengas kunt uiten. Je ontdekt dat je nog meer los kunt staan van je ouders. Je gaat aan de nee ruiken, proeven en hem van alle kanten bekijken. In deze fase kunnen kinderen ook regelmatig nee zeggen tegen dingen die ze wél willen. Niet omdat ze niet willen, maar omdat het experiment belangrijker is. Zo ontdekken ze de uitwerking ervan op hun ouders en alle andere mensen om hen heen.

Als je ouders je nee steeds in hun overwegingen meenemen, en af en toe accepteren, dan ontdek je dat je jouw wil ten uitvoer kunt brengen. Je ontdekt dat je macht hebt om dingen te stoppen, niet te doen, te laten, af te houden. Je leert dat er een relatie is tussen wat jij vanbinnen voelt en wat er buiten je gebeurd. Daarmee bereid je je voor op het volwassen worden.

Het is heel belangrijk dat je ouders je nee horen én serieus nemen. Wanneer je nee zegt en dat kan op dat moment echt niet, dan moeten je ouders doen wat op dat moment belangrijk is. Zij weten beter dan een kind wat veilig of gezond is. Maar… ze móeten af en toe met je nee meegaan. Zo leer je dat er ruimte is voor jouw nee. Je leert letterlijk dat jouw afgrenzen werkt. Je legt dan als kind een koppeling tussen jouw nee, en dat iets buiten je daadwerkelijk niet gebeurd.

Maar zoals altijd met het echte leven, de ideale ontwikkeling staat vooral in de boeken. De meeste van ons hebben geen aardbeienjeugd gehad.

Overtuiging

Wanneer je ouders hebt gehad die jouw nee te weinig accepteerden, of er niet eens naar luisterden, leerde je niet voldoende dat je kunt afgrenzen. Je leerde niet voldoende dat wat je vanbinnen voelt ook in de buitenwereld gebeurd. De twee lijken als het ware los van elkaar te staan.
Wat dan vaak gebeurd is dat kinderen op deze leeftijd een stevig besluit nemen en een overtuiging vormen. Zoals:

  • Als ik nee zeg ben ik mensen tot last
  • Als ik nee zeg wordt ik gestraft
  • Als ik nee zeg krijg ik wel wat ik wil, maar ze houden niet meer van me
  • Als ik nee zeg krijg ik geen knuffels meer

Als een kind zo’n besluit neemt, dan doet hij dat op grond van wat hij het liefste wil hebben, en dat is liefde. Als hij meer liefde krijgt (een vrolijke blik, een glimlach, een knuffel, een verhaaltje voor het slapen, een kus – van vader of moeder of iets als het voorkomen van ruzie) wanneer hij geen nee zegt, dan zal hij zich gaan inhouden. Hij zal zijn eigen wil gaan inslikken. Dat is niet erg als dat even gebeurd. Maar als een kind dat maar lang genoeg doet, dan kan hij als volwassen nog steeds geloven dat:

  • Hij mensen tot last is
  • Het verboden is nee te zeggen
  • De wereld alleen een liefdevolle plek is als je ja zegt
  • Je met alle winden mee moet waaien

Zo krijg je volwassenen die dingen niet voor elkaar krijgen omdat ze: er nooit om vragen, geen idee hebben wat ze willen met hun leven (ze hebben tenslotte ‘geen’ eigen wil), burn-out raken omdat ze werk niet weigeren, overspannen raken omdat ze bij elke vereniging die ze vraagt voorzitter worden, zich apparaten door verkopers laten aanpraten die ze niet nodig hebben. En ga zo maar door.

Nu heeft het geen zin om je ouders daar de schuld van te gaan geven. Wat je wel kunt doen is de nee gaan oefenen en kijken of die besluiten die je ooit nam wel kloppen bij iedereen. Je zult er dan achter komen dat er ook mensen rondlopen die dol op een duidelijke nee zijn. Mensen die beseffen dat wie een échte nee kan zeggen, ook een oprechte ja kan produceren. Maar wellicht zul je ook vrienden verliezen, omdat ze je nee niet accepteren. Mensen zoeken elkaar namelijk onbewust ook uit op elkaars overtuigingen.

Ik was ooit bevriend met iemand die steevast 15 min te laat kwam op een afspraak. Nu had ik altijd 15 min eerder met hem kunnen afspreken, maar het was niet mijn probleem. Het was zijn probleem. Ik sprak hem erop aan dat hij steeds te laat kwam. Hij vond dat dat moest kunnen, dat hoorde bij vriendschap. Hij zei dat als ik dat niet kon accepteren dat de vriendschap dan voorbij was. Je begrijpt dat dat die vriendschap ook niet verder kon. Daar ben ik even somber om geweest, en het maakte ruimte voor nieuwe vriendschappen met andere mensen van wie ik leerde dat ze mijn nee wel waarderen.

Hoe zeg je nee?

Cliënten stellen me soms letterlijk de vraag: “Hoe zeg je nee?” Dat vind ik soms ontroerend in zijn eenvoud. Het antwoord is namelijk even simpel als moeilijk. Er is echt maar één manier en dat is het woord NEE uitspreken. Liefst als eerste woord van een zin of als enige woord.

Het adres van de nee

Nee zeggen voelt voor sommige mensen als in het diepe donderen of hun hoofd onder een guillotine leggen. Voor sommige mensen is de nee namelijk verbonden aan afkeur van een hele persoon. Die koppeling bestaat echter niet echt, die hebben ze zelf gelegd (zie de overtuigingen hierboven). Nee zeggen is niet hetzelfde als iemand liefde ontzeggen of zelf liefde (moeten) ontberen.

Als je moeite hebt met nee zeggen, moet je dat diepe in om er achter te komen of dat hoofd er ook daadwerkelijk af gaat. Je moet onderzoeken of er wel altijd afkeur of ontbering volgt op jouw nee. Pas wanneer je ontdekt dat dat niet het geval is, kun je vertrouwd raken met de zonnige kant van de nee. En reken maar dat het daar lekker is. Het uitzicht is er weids, en er hangt een heerlijke eenvoud in de lucht.

Een artikel van Jasper Jobse, Foto: Flickr.
Dit artikel is ook gepubliceerd op www.lifehacking.nl op op 3 oktober 2010.
13 Reacties
  1. Helemaal mijn thema Jasper.
    Als ik al NEE had leren zeggen heb ik dit ervaren
    als stressvol. Derhalve maar meewaaien, stress ervaren
    en zelf met de brokken zitten. Want wat ik leerde als kind was altijd
    luisteren naar de groooote mensen. Maar volwassen mensen doen ook dingen
    die kinderen geen goed doen. Ik ervaar jouw artikel als zinvol in mijn ontwikkelingsweg naar rust. Dank

  2. Hi Jasper,
    dank voor je mooie artikel en de hilarische videotoevoeging! Prachtig verwoord hoeveel gewicht er op nee kan liggen. Herkenbaar.
    Groet!

  3. Nee durven zeggen vanuit een oprecht hart, zal zeker het beoogde doel bereiken, en je zal er zeker geen naar gevoel aan overhouden. Inderdaad als je een bepaald gevoel aan overhoudt is het tijd te onderzoeken wat dit gevoel teweeg brengt. Als het ego er voorop staat, en twijfel toelaat dan mist de nee zijn doel. Twijfel slaat dan toe, ik begin voor de ander te denken, ik begin mij naar te voelen, misschien ten onrechte, dit gevoel weeft zich verder op weg naar een nul punt tot teleurstelling voor mezelf. Omdat ik mij teveel in de ander ben gaan verdiepen, en de uitwerking van mijn nee geen gelegenheid biedt om het bewuste doel te bereiken. NEE DURVEN ZEGGEN VANUIT HET HART EN GEEN WAARDE ER AAN TOEVOEGEN BEREIKT ZIJN DOEL…

  4. Jobse, je slaat de spijker weer precies op zijn kop! Ikzelf heb vorige week eindelijk eens formeel Nee gezegd tegen een vriendschap waarvan me al langer duidelijk was dat er geen balans was tussen wat ik gaf en wat ik kreeg. En ik moet zeggen dat het een opluchting van jewelste was.

  5. Mooi, helder, ontroerend, herkenbaar! Wat mij persoonlijk helpt bij het ómgaan met NEE (van mezelf of van een ander) is dat ik me realiseer dat er achter elke NEE ook altijd een JA zit. Als mijn kinderen bijvoorbeeld zeggen dat ze níet willen eten zeggen ze geen NEE tegen mijn kookkunst (nou soms dan .. :-)) en zéker niet tegen mij, maar JA tegen nog even verder spelen. Door de ander in zijn JA te zien, maak je contact en haal je de angel uit de NEE.

  6. @ Willem: Mooi dat je hier ook wat over de Chinese cultuur zegt. Dat lijkt me tot lastige situaties leiden. De “Ja maar” als nee ken ik goed. Je voelt hem al als iemand de ‘ja’ zegt of je ziet het aan iemands oogopslag of lichaamshouding dat er toch een nee komt.

    @ Sanne: Mooi wat je toevoegt. Het is ook mijn ervaring dat mensen rustig worden (alsof iedereen voelt dat er geen gehannes komt en je dus allemaal direct kunt ontspannen, ook al loopt het niet zoals de ander hoopte).

  7. Wow Jasper. Je benoemt een weg die ik bewandeld heb. Ik kan het tegenwoordig heel goed, vind ik zelf, nee zeggen. Met andere woorden: ik heb daar een nieuw bewustzijn op gekregen. En ik merk nu twee dingen: ik word heel erg rustig van anderen die goed nee kunnen zeggen. Dan hoef ik niet te anticiperen op dat zij misschien Ja zeggen terwijl ze liever Nee zouden willen zeggen. Heerlijk, mensen die duidelijk hun grenzen aangeven. En het tweede: het heeft mijn persoonlijke en zakelijke netwerk enorm gezond gemaakt dat ik zelf duidelijk ben over mijn grenzen. Er zijn nauwelijks mensen verdwenen maar de helderheid is een zeer stevig fundament voor mooie, vruchtbare contacten. Zoals jij het hier verwoordt, krijgt het context en betekenis. Erg mooi, dank daarvoor.

  8. Ha Jasper,

    Een leuk artikel. Vanuit de Chinese cultuur/ opvoeding wordt een Nee in principe niet geaccepteerd. Nee zeggen wordt dan gezien als tegendraads, want de oudere generatie weten het in principe altijd beter. Het los raken van dit idee komt soms nogal wat tranen bij kijken. Kinderen worden ouder en durven steeds meer een rebelse Nee tegen ouders te zeggen. Nou, beschrijf ik het vrij zwart/wit. Dat is het gelukkig niet altijd. :)

    Ook ooit eens deze Ja bekeken, “Ja, maar…” betekent in feite “Nee, want…”?

  9. Tijdens de coaching van Jasper heb ik voor het eerst ‘nee’ tegen een opdracht gezegd die ik niet leuk vond. Dat voelde als een opluchting en overwinning.

    Jasper: Dit artikel is goed om te lezen om me er aan te herinneren dat ik ‘nee’ kan zeggen.

  10. Inderdaad, niks zo onaantrekkelijk en verwarrend als mensen die ‘ja’ zeggen en nee doen. En dat zijn veel mensen. Helaas betrap ik mezelf er ook wel eens op!;-)

    Overigens: voluit ‘ja’ zeggen is voor velen (mezelf incluis) volgens mij een nog grotere uitdaging. Misschien een onderwerp voor een volgend blogartikel?

  11. Wat treffend gezegd Jasper! Voor mij is het nee durven zeggen ook een belangrijk thema in mijn leven. Ik ben nog steeds bang mensen daar tegen het hoofd stoot, omdat ik er ook vrienden mee ben verloren. Maar je hebt gelijk: echte vrienden respecteren elkaars grenzen ook.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *