Als je iemand gaat coachen of begeleiden heb je een grondhouding nodig. Een uitgangspunt of positie van waaruit jij werkt. Een grondhouding zou je kunnen omschrijven als de plek waar jij staat wanneer je de ander begeleid. Zo leert de badmeester zijn leerlingen zwemmen terwijl hij op de kant staat, zit de rij-instructeur naast zijn leerling, en staat de universitair docent voor het bord in de collegezaal. Wat al deze relaties gemeen hebben is dat de één het op een dag kan of weet zónder de ander.

Zo is het bij coaching/begeleiding ook. De cliënt komt om iets te leren dat alleen hij kan uitvoeren. Maar er is ook iets wezenlijk anders.

Een leerling-leraar relatie heeft een duidelijk doel; kennis of vaardigheden bijbrengen die door de docent vooraf bepaald zijn. Bij coaching en begeleiding bepaalt niet de coach of cliënt het resultaat, maar het proces.

Je cliënt komt met een klacht, vraag of thema en dat is waar je het over zult gaan hebben. De start ligt daarmee vast, het eindpunt niet. Je neemt alles mee dat je aan kennis en ervaring hebt, en stelt je open voor wat er gebeurt. Dat werkt het beste met een grondhouding waarbij je je wens om iemand te helpen opgeeft. Je helpt door niet te willen helpen. Dan schep je ruimte voor inzichten en bewegingen die noch jij noch je cliënt van tevoren bedacht hadden. Dat zijn meestal échte oplossingen.

Helpen door niet-helpen

Hoe kun je iemand helpen zonder hem te willen helpen? Dat klinkt paradoxaal, maar het is het niet. Ik zal dat uitleggen. Iemand helpen kun je op twee manier bekijken:

Voorbeeld 1: iemand draagt een zware tas.
Je kunt diegene helpen door de tas over te nemen. Of je kunt een zwaar ding uit zijn tas halen en in jouw tas stoppen. Dat is een vorm van helpen. Ik noem deze vorm overnemen. Overnemen helpt op het moment zelf, het is razend efficiënt en heel nuttig als er weinig tijd is. Maar met persoonlijke ontwikkeling heeft het niets van doen.

Voorbeeld 2: een medewerker heeft steeds ruzie met zijn collega.
Zou je deze persoon helpen als in voorbeeld 1, dan moet je dus bij wijze van spreken die collega veranderen, of bijvoorbeeld zorgen dat hij ontslagen wordt. Dat zorgt alleen maar voor nieuwe problemen, en die zijn dan opeens ook de jouwe. Hier help je dus niet door over te nemen. Hier dien je door op afstand te blijven.

In voorbeeld 2 laat je iemand dus juíst met zijn eigen tas sjouwen. Je doet wellicht vanalles, maar je neemt niets over. (Ben je als begeleider wel eens moe aan het einde van een sessie? Dan heb je waarschijnlijk toch een stukje tas gedragen).

Uit de afhankelijkheid blijven

De manier van helpen in het eerste voorbeeld is concreet en ‘helpt’ meteen, maar maakt afhankelijk. De tweede manier van helpen is er één die bij coaching en begeleiding past. Je vermijd dat je je als een (betere) ouder gaat gedragen voor je cliënt. Het is de vorm waarbij je je cliënt de ruimte geeft zélf zijn autonomie te vergroten.

Helpen zonder helpen doe je door een aantal dingen te doen én te laten:

1. Aanwezig zijn en luisteren, maar niet bemoeien
Je kent vast wel het beroemde beeld uit films van een pratende cliënt en een therapeut die niets zegt, of alleen “hmmm” of “ja, ja.” Het oogt altijd een beetje stom vind ik, alsof de man/vrouw niets doet. Dat is deels waar omdat hij weinig terug zegt. Wat hij wel doet is écht luisteren. Hij hoort je, en je krijgt er niet meteen een oordeel bij.

Je kent het vast wel dat je een aan vriend of vriendin vertelt dat je buurman een klootzak is omdat ie gisteravond weer….. (vul zelf in :-) Dan is even fijn om te horen dat iemand het met je eens is of je gelijk geeft. Maar het is geen oplossing. Het is samen zwelgen in het ‘onrecht’ dat je aangedaan is. Daarvoor ga je niet naar een coach of begeleider. Van hem verwacht je juist dat hij zonder oordeel luistert en verder kijkt dan de schutting van de buren.

2. Meevoelen, maar niet meegaan
De badmeester weet wat het is om nat te zijn. Daarom springt hij niet in het bad bij het zwemles geven. Dat is niet nodig want daar zou jij geen betere zwemmer van worden.

Als je cliënt bang is, hoef jij niet óók bang te worden. Maar het helpt wel als je dan zorgt dat het veilig is. Doe bij je cliënt wat je bij jezelf ook zou doen. Is hij/zij in tranen? Geef hem of haar de tijd om flink te snikken. Is iets grappig? Lach lekker mee en maak nog een grap (van dubbel-liggen is nog nooit iemand slechter geworden).

Een cliënt wil zien dat een coach/begeleider stevig is, op eigen benen staat, tamelijk gelukkig is, leiderschapskwaliteiten heeft en tegelijk een gewoon mens is. Dat herken je allemaal aan het feit dat hij bij de ander laat wat van de ander is. Hij gaat niet ‘redderen’. Hij voelt dus wel mee, maar gaat niet mee.

3. Zorgen dat je je eigen leven een beetje aardig op de rails hebt (of minimaal geen tas bij je hebt)
Mensen die problemen hebben maar daar niets aan doen, die zien die problemen overal bij anderen. Zo werkt ons brein, die gaat op de ander focussen, kijkt weg van zijn eigen problemen. Met een coach of begeleider is dat niet anders. Zit je zelf ‘in de shit’ dan zal alle ‘shit’ waar je cliënten mee komen, je raken. Dat iets je raakt is prima, dat is mooi, en wat mij betreft noodzakelijk. Maar als je je eigen ‘rommel’ niet aanpakt, wat ga je dan tegen die cliënt zeggen? Het wordt al snel hypocriet. Dan word je als de dikkerd die tegen een ander zegt dat ie moet lijnen. Kom je iets tegen waar je zelf niet rond mee bent? Verwijs die cliënt dan door en ga zelf een goede begeleider zoeken.

4. Enigszins brutaal te zijn (lees: het risico te nemen dat je cliënt jou of je hulp afwijst)
“Zachte heelmeesters maken stinkende wonden” je kent de uitspraak vast. Soms zie je dat iemand in een ronduit destructief gedragspatroon zit. Je kunt daar dan heel wollig of lieflijk over gaan doen. Maar soms zijn de feiten hartstikke duidelijk. Dan kun je beter gewoon zeggen: “als jij zo doorgaat dan ben je binnenkort: ziek, ontslagen, vrijgezel of dood”. Dat vinden sommigen hard, dat is het ook. Maar het is niet het hardste. Ik denk dat iemand gierend de bocht uit laten gaan, terwijl hij/zij het zelf niet in de gaten heeft, nog veel harder is. Heb je eenmaal gezegd waar je iemand op ziet afstevenen? Dan laat je het daar ook bij. Je voelt mee, je gaat niet mee. Soms pakt iemand het op en soms ook niet.

Tot slot

En dan is er altijd het laatste stuk. Wanneer je hebt geluisterd, meegevoeld, gepraat, geraakt bent, je cliënt geraakt is en de opties zijn letterlijk of tussen de regels voorbij gekomen, dan laat je je cliënt los. Letterlijk, door hem of haar naar huis te laten gaan. Daar vind het echte leven van je cliënt plaats. Niet bij jou in de stoel, dat is jouw omgeving. Jij houdt het droog :-)

Foto: Angad Singh Flickr

Lees ook: Coachen voor dummies (1)

Wanneer iemand je een probleem vertelt dan kun je er makkelijk van uit gaan dat iemand dat doet omdat hij/zij dat probleem opgelost wil zien. Je voelt het, of je ziet het in iemands ogen dat hij het zat is. Je kunt er meestal ook wel vanuit gaan dat als die persoon het zelf had kunnen oplossen, dat hij dat al gedaan had.

Wil je iemand helpen? Vraag dan of je dat mag. Doe je dat niet dan is het alsof je een keuken inloopt en een hap uit de pan neemt, terwijl jij de maaltijd niet gemaakt hebt. Met vragen of je mag helpen geef je de ander te kennen dat je weet dat het zijn probleem is en niet het jouwe.

Luisteren

Wanneer iemand je een probleem vertelt is het goed om eerst te luisteren. Meteen beginnen met: “waarom doe je niet dat, heb je die en die al om hulp gevraagd”, werkt niet. Het klinkt vaak tamelijk onbehoorlijk, soms zelfs onbeschoft. Niet alleen omdat iemand eerst wil vertellen (juridisch noem je dat mooi: gehoord worden), maar ook een ei kwijt moet. Soms heeft diegene namelijk nog nooit zijn verhaal gedaan. Dan is het belangrijk dat te laten vertellen. Een andere reden om niet direct tips terug te geven is dat je zeker moet zijn dat je de vraag achter de vraag, of het verlangen onder het probleem, herkent.

Maar….. je moet iemand ook weer niet te lang laten praten. Het belangrijkste wordt namelijk vaak al aan het begin gezegd. Als iemand bijvoorbeeld als eerste zin zegt: “Ik ben bang dat …, dat niet gaat doen”, en verderop in zijn verhaal boos wordt, dan heb je twee emoties voorbij zien komen. En eentje werd er als eerste genoemd. Kijk bijvoorbeeld eens naar iemands lichaamshouding tijdens zijn verhaal, daar kun je veel aan zien.

Wel denken, niet mee-denken

Iemand die een probleem heeft, en zeker iemand die dat probleem al lang heeft, die is specialist in het in stand houden van dat probleem. Dat is iemand niet bewust, maar hij is het wel. Ook hier geldt weer, als hij het zelf op had kunnen lossen dan had hij dat wel gedaan. Hij heeft vaak al wel heel veel geprobeerd. Je zou kunnen zeggen, iemand met een langdurig probleem is instant-houdings-specialist. Daar bedoel ik niets lulligs mee. Het verlangen om een kamer uit te gaan, is niet hetzelfde als een deur zien.

Zou je heel lang luisteren naar iemands probleembeschrijvingen, dan word je ook zo’n specialist. Dan ken je alle ins en outs van het niet-lukken van iets. En voor je het weet zie je als toehoorder net als hij alleen nog maar beren op de weg. Wat beter werkt is om met een half oor te luisteren. Dus ook wat informatie langs je af te laten glijden, en vooral véél te voelen. En dan valt er vanzelf iets op in het verhaal. Vaak zit er iets in een verhaal dat je bijblijft. Een dingetje, een zinnetje. Iemands stem wordt zachter of juist harder als hij het over een bepaald persoon heeft. Of iemand haalt opeens even raar adem. Of je mist iets.

Zeker als iemand ontspant ergens in zijn verhaal dan is dat het punt waarover je het moet hebben.

Toekomst

Wat soms ook goed werkt is iemand vragen: hoe zou het eruit zien als je probleem helemaal opgelost was? Je vraagt iemand dan een gedetailleerde beschrijving te geven. Dat betekent niet dat iemand dan direct met de oplossing komt. Nee, juist niet. Maar wat er dan wel gebeurt is dat iemand het anders bekijkt. Namelijk vanuit de toekomst. En dat andere perspectief opent soms een deur die iemand niet zag. Dat kan direct gebeuren, dat kan ook een maand na dat gesprek gebeuren.

Weigering

Soms gaat een probleem over een ‘weigering’ om een situatie te nemen zoals deze is. Je kent vast wel die uitdrukking:

“Life is what happens to you while you’re busy making other plans”
John Lennon

Dat ‘weigeren’ doen mensen niet voor niets, dat is een onvermogen om de pijn of het verdriet te dragen die een situatie met zich meebrengt. Dat is niet erg, zo doen wij mensen dat. Maar het verhindert wel om helder oplossingsgericht te denken. Wat jij als toehoorder kunt doen is die ander uitnodigen dat deel dat hij (nog) niet kan zien/aanvaarden, een plek te geven door ernaar te vragen. Door te vragen waar iemand bang, boos, blij of bedroefd over is.

Aannemen

En tot slot. Je kunt soms ‘coachen als Brugman‘. Je kunt een oplossing zien. Of zeker weten dat iemand niet de hele olifant in beeld heeft. Dat wil niet zeggen dat diegene met het probleem dat ook van jou aan zal aannemen. Dat is niet aan jou. Het is zijn probleem niet het jouwe.

Foto: Flickr

Lees ook: Coachen voor dummies (2)

Veel mensen praten over veranderen. Soms is dat ook het afgesproken doel van training, therapie of coaching. Meestal wordt er echter niet veranderd. Het is vaak niet nodig, en meestal onwenselijk. Hoe kan dat?

Mensen willen in de eerste plaats helemaal niet veranderen. Mensen willen geen ander karakter of identiteit. Stel je voor, je zou jezelf niet meer herkennen in de spiegel, en doodsbang worden. Mensen willen meestal niet zozeer veranderen, ze willen zich vaak simpelweg vooral prettiger voelen.

Je kunt een mens zien als een landschap. Met bergen, dalen, vruchtbare grond, woestijn en moeras. Zee en land, en ga zo maar door. Waneer een mens ontevreden of ongelukkig is en een hulpverlener opzoekt, dan zou je kunnen zeggen dat iemand zich op een plek bevindt waar hij liever niet is. Noem het een midlife crisis, een burn-out, een verlies, een scheiding, ontslag enz. Nu wil iemand meestal niet zozeer veranderen, hij wil vooral naar een plek wil waar het prettiger is.

Hoe kom je daar?

Als je ergens heen wilt, hoef je niet het landschap te veranderen. Je hoeft het alleen te kennen. Wanneer je het landschap kent heb je keuze. Je kunt links of rechtsaf, over vlak land of door bergen. Je kunt kiezen voor de snelle maar vermoeiende weg, of de langzame met het mooie uitzicht. Met als belangrijkste gevolg: je kunt daar komen waar je zijn wil.

Dat is vaak waarom iemand een coach of therapeut opzoekt. Omdat iemand door levensomstandigheden op nieuw gebied is gekomen. Je kent er de weg niet, en je weet niet hoe je naar een gebied komt waar het prettiger is. Mensen zeggen in zo’n situatie ook vaak dat ze ‘vast’ zitten. Ze hebben het gevoel geen keuze meer te hebben. En weten niet hoe ze verder moeten.

Wat een goede coach, therapeut of psycholoog dan doet is niet meer dan begeleiden bij het in kaart brengen van (een deel van) iemands landschap. Zodat iemand weer weet waar hij staat. En waar hij heen wil. Mensen hoeven vaak niet te veranderen. Ze mogen hun innerlijke landschap leren kennen.

Goede reis!

Met dank aan de Ethische Commissie van Phoenix Opleidingen. Foto: Flickr

“Alles wat je kent dat ben je niet”

Stel je hebt hulp, geld, advies of een gunst nodig van iemand. Hoe stel je dan een goede vraag? Hoe groot is je invloed op je slaagkans? En wat kun je beïnvloeden en wat niet?

Wanneer je een vraag stelt, vraag je je ontvanger een afweging te gaan maken. Die afweging maken mensen nadat je je vraag gesteld hebt, dus na het bereiden en opdienen van je vraag. In het maken van die afweging spelen, zoals in iedere maaltijd, drie dingen een belangrijke rol:

• feitelijke informatie (de ingrediënten)
• gevoelsinformatie (de bereidingswijze)
• gunningsgezindheid (je reputatie als kok)

Compacte en heldere ingrediënten

Voor het feitelijke gedeelte, heeft je ontvanger informatie nodig in hapklare brokken (de kruiden volgen later, eerst inkopen doen). Die kun je makkelijk maken.

1. Stel je vraag duidelijk en helder. Maak je vraag SMART en vermijd woorden als: ‘maar’, ‘wellicht’, ‘ik hoop’.
2. Vraag om wat je ècht nodig hebt. Er zijn genoeg dingen die er niet echt toe doen. Vraag naar iets dat belangrijk voor je is.
3. Vraag het aan de juiste persoon. Dus als je veel geld nodig hebt, vraag dat dan ook aan iemand die dat heeft èn kan missen.
4. Zorg dat je goed kunt uitleggen waarom je om hulp vraagt. Hier blijkt bijvoorbeeld ook uit waarom je het niet zonder hulp kunt.

De kruiden en het bereiden van je vraag

Wanneer je iets vraagt proeft de ontvanger jouw vraag. Wat voor (bij) smaak heeft je vraag? Dat is een belangrijk stuk, goede ingrediënten zijn geen garantie voor een lekker gerecht. De smaak van je vraag is niet altijd duidbaar en hij is er altijd, dus je kunt er rekening mee houden. Deze kruiden doen het goed:

1. Laat je verlangen je leidraad zijn. Dus laat gevoelens van angst of spanning niet meer dan je gevoelens zijn. We zijn allemaal mensen, wees mild voor jezelf en verlang naar wat je wèl wilt. Wat je niet wilt is even niet belangrijk.
2. Wees creatief. Gebruik je humor, inventiviteit. Maak het leuk.
3. Wees bereid nee te krijgen. Nee heb je al dus, dus nog een nee erbij blijft nee. Zo erg is dat niet, dat is pas erg als jij ervan uit ging dat je ja zou krijgen. Als je bereid bent nee te krijgen, dan voelen mensen dat je ontspannen bent.
4. Vraag bij voorkeur iets dat niet alleen voor jezelf is, maar waar anderen ook baat bij hebben. Mensen geven makkelijker aan doelen waar meer mensen bij betrokken zijn. De win-win is groter en het is nu eenmaal gezellig tafelen met veel.

Opdienen en afwachten

Als de ingrediënten en de smaak goed zijn, is er nog één stuk dat een rol speelt. Geven en nemen, gaat over gunnen. Daarbij spelen gevoelens en feiten een rol die minder vrijblijvend zijn dan smaak en ingrediënten. Zaken als oprechtheid, integriteit en betrouwbaarheid. Dit stuk wordt belangrijker naarmate datgene waar je om vraagt groter wordt.

1. Mensen geven makkelijker wanneer ze in je geloven. Dus als je er zelf niet helemaal in gelooft of zelfs twijfelt, zoek dan eerst uit waarom dat zo is, en wat je kunt doen om er wel in te (gaan) geloven.
2. Mensen geven makkelijker wanneer ze ooit iets van je gekregen hebben dat niet met dit verzoek te maken heeft. (Eerst iets geven aan iemand omdat je al weet dat je iets gedaan wilt gaan krijgen, oftewel ‘geven met een verborgen agenda’, werkt dus niet. Soms werkt het zelfs tegen je).
3. Het helpt als je ooit je excuses aangeboden hebt aan deze persoon, nadat je iets fout had gedaan. Mensen weten dan dat je eerlijkheid en oprechtheid belangrijk vindt. Kortom je bent te vertrouwen.

En dan is het nu tijd om de gasten te laten eten, en je keuken te gaan schoonmaken…

Mocht je na een stevige poetsbeurt toch een nee gekregen hebben. Vraag dan even waarom en schrijf die waardevolle informatie op je koelkast. Vaak gaat feedback over het belangrijkste punt waarop je iets kunt verbeteren. De meeste *** sterren restaurants zijn begonnen met * ster. Nee heb je, ja kun je krijgen, en leren doe je altijd als iets anders loopt dan je verwacht had. Soms worden er zo zelfs nieuwe gerechten geboren. Eet smakelijk!

Dit artikel is ook gepubliceerd op www.lifehacking.nl. Foto: Flickr.