Een gastcolumn van April Ranshuijsen:

Mijn kat kijkt geconcentreerd naar de dichte huiskamerdeur. Als een standbeeld zit hij daar. Ik vermoed dat hij zijn telekinetische gave aan het uitproberen is. Benieuwd naar hoe lang hij dit volhoudt, kijk ik net zo geconcentreerd naar hem als hij naar de deur. Na een paar minuten word ik ongeduldig. “Beweeg nou!”, denk ik.

Ik word onrustig, wil bewegen, wat anders gaan doen. Als ik dat zou doen, zal mijn kat ook op mij gaan reageren. Dan weet ik nog niet hoe lang hij dit volhoudt. Oké, nog even dan.

Na zeven minuten ben ik het zat. Ik weet wat mijn kat wil en raak geïrriteerd door zijn passieve houding. In tegenstelling tot mijn andere kat, die vindingrijk en volhardend is. Ik maak de deur open en hij loopt de andere kamer in. Aangeleerde hulpeloosheid. Ik vraag mij af wanneer en hoe dat bij deze kat is ontstaan.

Het gedrag van mijn kat vertalend naar de mens beland ik achter internet en ik Google op “aangeleerde hulpeloosheid”. Ik lees over attributie, fundamentele attributiefouten, self-serving bias, klassieke conditionering, operante conditionering en motivatie.

Conclusie

Om gelukkig in het leven te staan kan je het beste:

1. Altijd de ander of de situatie de schuld geven zodat jouw zelfbeeld hoog blijft.
2. Zorgen dat je een lastige situatie van te voren zo inkleed dat je bij mislukken die situatie de schuld kan geven.
3. Je hulpeloos opstellen, want er zijn altijd wel anderen die het voor je oplossen.

Niet eens met wat ik schrijf? Slecht stuk? Aan mij ligt niet, het is jouw gebrek aan buiten de kaders denken. Bovendien kan ik er niets aan doen, want ik sta onder tijdsdruk, heb een nacht doorgehaald en acht jointjes op, de hond vraagt om aandacht, de regen tikt tegen de ramen en het onderwerp is heel erg complex. Ik kan er toch ook niets aan doen dat ik zo ben?

En mijn kat ook niet.

Foto: Flickr

In het woord verandering zit de vooronderstelling dat er dingen hetzelfde kunnen blijven. En dat klopt eigenlijk niet. Alles verandert. De vraag is niet óf dingen hetzelfde kunnen blijven, maar hoelang dingen hetzelfde blijven.

Verandering is een natuurlijk gegeven. Verandering zet dingen in beweging. Het brengt nieuwe dingen en een nieuwe dynamiek. Verandering is leuk, het brengt een enorme levendigheid. En toch hebben wij mensen er vaak moeite mee. Dat is niet zo gek en ik zal proberen uit te leggen waarom. Er zijn mij twee bekende redenen.

Wat verandert doet ons herinneren aan de dood, dat willen we niet

We willen niet dood en we willen niet dat anderen dood gaan. Een collega coach zei ooit tegen me: “Het leven is één grote oefening in loslaten. Alles wat je hebt zul je ooit verliezen en uiteindelijk verlies je zelfs het leven zelf. Hoe meer je dat accepteert hoe vrijer je bent in wat je in de tussentijd doet.”

Verandering is een oefening in het loslaten van het oude. Of anders gezegd in ont-streepje-hechten. Veel coaching werkt niet omdat coaches verlangen van een cliënt dat hij onthecht. Dat lijkt de oplossing. Vastzitten aan een ‘probleem’ werkt niet. Maar waarom zou je onthechten? Omdat die coach zegt dat je moet loslaten?

Onthechten is een van de moeilijkste dingen om te doen, en iets dat we zeker niet op commando kunnen. Onthechten is lastig omdat je je eerst moet realiseren dat je vast zit.

Verandering gaat altijd eerst over vastpakken en daarna loslaten. Of zoals iemand eens zei: “Als Tarzan van de ene liaan naar de andere zou slingeren met alleen loslaten…. dan dondert ie op de grond. Tarzan laat pas los, als hij een nieuwe liaan te pakken heeft.” Mensen kunnen pas onthechten als ze zich bewust zijn van hun gehechtheid.

De tweede reden voor onze moeite met verandering is van een nog grotere orde als die van de angst voor de dood.

Het evenwicht in je groep

Als het evenwicht in een groep verandert, zoekt de groep naar een nieuw evenwicht.  Als dat gebeurt loop je het risico erbuiten te vallen. En erbij horen is wat wij als mensen het allerliefst willen. De angst van mensen om buiten de groep gesloten te worden, is meestal groter dan de angst voor de dood. Wanneer je dood gaat wordt je buiten het leven gesloten, dat is erg maar dat ligt wel écht buiten je eigen macht. Bij een groep horen ligt wél binnen je macht. Dat heeft met je gedrag te maken.

De belangrijkste groep waar je toe behoort is altijd die van je familie. Daar wordt je automatisch lid van, al voor je geboorte. Binnen ieders familie bestaan onuitgesproken regels over wat je wel en niet doet en zegt. Dat is het groepsgeweten. Als je dit doet hoor je erbij, als je dat doet niet. Zo praat een Zeeuw geen Fries, ook al zou hij het kunnen, dat doe je niet. Praat een Fries Fries dan hoort hij erbij. Sommige Friezen mogen thuis gewoon ABN praten, sommigen niet. Dat soort zaken gaan over erbij horen en niet erbij horen. Iedereen voelt binnen zijn groep precies aan wat kan en wat niet. Dat gaat vaak zelfs geheel zonder woorden.

Je familie is de eerste groep waar je in je leven mee in aanraking komt. Daarna komen groepen als: je klas, de voetbalclub, het bedrijf waar je voor werkt, de afdeling, de vereniging, de politieke partij, maar ook een land, een continent. Allemaal groepen waar je wel en niet bij kunt horen.

Veel coaching werkt niet omdat je een cliënt niet iets kunt vragen dat tegen de aard van zijn familiegroep ingaat. Dat zal hij nooit doen en dan gooit hij meestal jou als coach eruit (als je er als coach überhaupt al een beetje bij hoorde). Erbij horen speelt in werk ook een enorm belangrijke rol. Daarom is ontslag ook zo ingrijpend, dat gaat niet alleen over geld, maar ook over er niet meer bij horen.

Alle mensen hebben weet van erbij horen en er niet bijhoren. Wellicht dat we daarom zo graag op televisie kijken naar afvalraces. Zoals Big Brother, Idols, So you think you can dance, Wipe Out. We weten allemaal dat het heel erg is als iemand de groep uit moet, dat voelen we. Neem het gevangeniswezen, de straf bestaat in primaire vorm uit iemand buiten de samenleving houden. En de isoleercel is de ergste vorm. Allemaal zaken waarbij het ‘er niet bij horen’ er duimendik bovenop liggen.

Dus mocht je nog eens voor een grote verandering staan: Vraag je af wat je vast hebt en wat je los wilt laten.

Foto: James Whitesmith, Flickr

Een gastbijdrage van: April Ranshuijsen

Ken je dat, die dagen dat je echt gelukkig bent? Alles klopt; liefde is overal, je geniet van de bomen, de sprinkhaan, de mensen op straat, de zon, de maan. Het is goed. Heerlijk zijn die dagen. Ze zijn bijzonder omdat er veel dagen zijn waarop het niet zo is. We zijn druk, druk, druk. We jagen onze idealen na (lees: de hang naar perfectie en de normen van onze uit de hand gelopen consumptie en prestatie maatschappij). We zeuren over wat niet gaat zoals we willen, we zeulen de shit uit ons verleden mee en we reiken naar de toekomst, want dan wordt alles beter.

En dan opeens zo’n bericht. Een dierbare of naaste die je goed kent is plotseling overleden, ligt kritiek in het ziekenhuis of heeft de diagnose “niet lang meer” gekregen. De wereld trekt in slowmotion aan je voorbij. Als in een roes hoor je de stemmen bij de kassa, de cassiëre lijkt een wassen beeld en het wisselgeld staart je aan. Thuis dringt net op tijd tot je door dat de pan op het fornuis al een tijdje om hulp roept. Je kijkt naar de bomen, de sprinkhaan, de mensen op straat, de zon, de maan. Je ziet de kwetsbaarheid. De betrekkelijkheid. Je staat, zoals ze dat zeggen, weer met beide benen op de grond.

Carpe diem quam minimum credula postero (Pluk de dag, vertrouw zo weinig mogelijk op de volgende) wist de Romeinse dichter Horatius al voor onze jaartelling begon. Slimme jongens die Romeinen. Het is een zin die mij steeds weer te binnen schiet als ik zo’n moment mee maak. En iedere keer ben ik vastberaden dit uit te voeren.

“Tsja, zo is het leven”, zei een vriend van mij vandaag nadat ik vertelde over weer een slecht nieuws bericht. Ik was boos, en dat ben ik nog steeds. Waarom? Het getuigt van weinig empathie, maar hij heeft wel gelijk. En ik weet niet welke van de twee mij het meest boos maakt.

Ik voel onrust, frustratie en verdriet. Ik begrijp even niets meer van “het” leven. En morgen? Morgen wacht mijn werk, mijn to do list, de hond die uitgelaten moet worden en de afspraak op een terrasje bij de Nijmeegse vierdaagsefeesten. Morgen ga ik door met in mijn achterhoofd deze rare dag. En overmorgen… en volgende week… dan maak ik mij weer druk over de toekomst, over alles wat niet loopt zoals ik het wil en over de shit die ik met mij mee zeul. Tsja, zo is het leven…

Foto Harold Lloyd: Flickr

Van de ene persoon krijg je energie, en de andere persoon kost energie. Bij de één voel je je fitter na afloop, bij de ander ben je bekaf. De één is een motortje voor je de ander een putje. Daar is niets mis mee. En het gebeurt. Dus daar mag je je best bewust van te zijn. Doe je er niets mee en omring je je met mensen die je veel energie kosten (zoals een vervelende baan met dito collega’s), dan loop je op termijn zelfs kans op een burn-out of overspannenheid.

Of je energie krijgt in contact met iemand hangt van het soort contact af dat je hebt met iemand. Grofweg zou je kunnen zeggen dat er vijf pijlers in het contact met mensen zijn:

Verbaal

Hoe praat je met de ander? Ontwikkel je samen ‘taal’? Ontstaan er woorden/zinnen die veel betekenis hebben? Voelt het prettig om je verbaal naar elkaar te uiten? Durft de ander ook echt aanwezig te zijn in een gesprek? Durf je complimenten te geven? Kun je complimenten echt aannemen? Krijg je de ruimte om jezelf te uiten? Kortom: met elkaar een goed gesprek kunnen hebben, dingen durven benoemen, en dat van elkaar kunnen waarderen.

- Goed verbaal contact zorgt ervoor dat je je begrepen voelt.

Non-Verbaal

Durf je de ander aan te raken? Hoe groet je de ander (vooral verbaal of ook non-verbaal)? Durf je te spelen met elkaar? Een aai over elkaars bol, knuffelen, duwen, tikken, hand op elkaars schouder? Voelt het prettig? Ontstaan er rituelen om dit non-verbale heen? Juist door de non-verbale communicatie krijg je een sterke emotionele binding met elkaar. Het versterkt relaties zowel zakelijk als vriendschappelijk. Als je elkaar goed aanvoelt op non-verbaal niveau en weet wat er kan, voelt het goed.

- Goed non-verbaal contact zorgt ervoor dat je je veilig kunt voelen.

Integriteit

Handel en uit je, naar wat je denkt, voelt of wilt? Of houd je je in? Jezelf inhouden kost bijna altijd meer energie dan je uiten. Je kunt je bijvoorbeeld afvragen of je je laat leiden door maatschappelijke beperkingen. Of mogen gedachten komen en gaan zoals ze zich in het contact vormen? Wat in contact heel prettig is, is dat je niet steeds hoeft te raden wat de ander wil of vindt.

- Integer contact zorgt dat je je vertrouwd voelt.

Achtergrond en karakter

Elkaar leren kennen als er oprechte interesse voor elkaar is, is erg leuk. Heeft iemand een natuurlijk verlangen tot rust of juist tot gezelligheid? Denkt iemand: problemen-moeten-er-zijn of denkt iemand aanpakken-en-oplossen? Er zijn veel verschillen in hoe mensen denken, zijn opgegroeid en zich hebben ontwikkeld. Dat van elkaar weten creëert begrip. Is iemand bijvoorbeeld opgegroeid in een ontwricht gezin? Was het thuis competitief? Of draaide het juist om samenwerken? Was je alleen of had je broertjes en zusjes? Heb je veel tijd alleen doorgebracht of waren je ouders er veel om je te vertroetelen? Het heeft bepaald wie je bent geworden.

- Veel van elkaar weten zorgt ervoor dat je je met je achtergrond geaccepteerd kunt voelen.

Balans

In contact zijn er verschillende balansen. Zoals die van geven en nemen, doen en laten, uitnodigen en uitgenodigd worden, trakteren en getrakteerd worden. Zo is het bijvoorbeeld prettig als er weinig mismatch is in de behoefte aan contactfrequentie. Je kunt soms weken intensief met elkaar contact hebben en elkaar ook zo weer een week niet spreken/zien. Is het dan ok als je elkaar weer ziet, ook al zat er een ‘gat’ in jullie contact? Dat gaat op voor fysiek contact, maar ook voor sms, msn, twitter en e-mail. Makkelijk veel bij elkaar kunnen zijn, maar ook zonder elkaar kunnen (hoewel je elkaar dan natuurlijk best kan missen) is geweldig. Het zorgt ervoor dat je je geen zorgen hoeft te maken over aandacht en tijd aan iemand geven.

- Een goede balans zorgt ervoor dat je het contact als ongedwongen ervaart.

Kortom

Fijn contact gaat over jezelf zijn en de ander zien voor wie hij is. Elkaar ruimte geven, maar ook naast iemand kunnen staan. Luisteren en ook kunnen confronteren, na het luisteren. Maar ook fouten kunnen toegeven en excuses kunnen geven en aanvaarden. Goed contact gaat niet om perfectie, maar om waardering en balans. Dit soort contacten geven energie. Aan beide kanten. Het is een 1 + 1 = 3 situatie.

• Kun je voldoende jezelf zijn?
• Wil je elkaars taal spreken?
• Mag je van elkaar leren?
• Kun je elkaar vertrouwen?
• Kun je samen plezier hebben?
• Mag je elkaar aanraken?
• Kan het ook wel eens stil zijn?
• Wordt er naar je geluisterd?
• Is het ook goed als je even niets van je laat horen?
• Mag je wel eens iets fout doen? En mag je het daarna rechtzetten?

Welke drie of vier van de bovenstaande zaken zijn nu echt belangrijk voor je? Kom je bijvoorbeeld tot de conclusie dat je: ongedwongen contact met mensen wilt hebben, waar je je vertrouwd, begrepen, veilig en geaccepteerd voelt? Met als randvoorwaarde dat je in dat contact rustig kan worden of juist energie kan krijgen?  En wil je je geborgen voelen, of nu juist uitgedaagd?

Ernaar handelen

Wanneer je weet wat belangrijk voor je is, kun je ernaar gaan handelen. Je kunt gaan kijken wie energie kost en wie energie geeft.

Pak twee A4′tjes en een pen.

Stap 1:
Maak twee kolommen: links schrijf je de namen van personen van wie je energie krijgt (de motortjes). Rechts zet je de mensen die energie kosten (de putjes). Denk aan je werk, sport, je familie, vrienden, buren, studie, een cursus die je doet enz. enz. Sorteer op je gevoel. Je gevoel is veel betrouwbaarder dan je hoofd.

(Schrik niet als je geliefde in de rechter kolom beland. Vroeger of later was je daar toch wel achter gekomen, en wellicht is het nu nog niet te laat voor een goed gesprek).

Stap 2:
Maak op het andere A4′tje drie kolommen:
1e kolom: Meer gaan zien:
2e kolom: Minder gaan zien:
3e kolom: Helemaal niet meer zien:

Wanneer je klaar bent… dan scheur je de laatste kolom van je papiertje af (als het goed is lucht dat al op), en stop je hem in de prullenbak.

Als je dit gedaan hebt hoef je nu NIETS meer te doen. Mijn ervaring is dat als mensen voldoende duidelijk hebben wat werkt en wat niet werkt, dat ze daarna niet meer op de oude voet verder kunnen. Dus observeer jezelf de komende weken maar eens. En kijk wie je meer opzoekt en bij wie je (bij wijze van spreken) de telefoon niet meer opneemt.

En dan als laatste nog even dit. Stond er een (schoon)moeder/vader, broer of zus in kolom drie? Schrijf deze alsnog bij kolom twee.  Je zult het er namelijk mee moeten doen. Of je wilt of niet. Bedenk je maar dat ze jou of die leuke vriend of vriendin van je op de wereld hebben gezet. Dat hebben ze niet onverdienstelijk gedaan. Anders was jij en je partner er nu niet.

-

Met dank aan co-auteur Abdul-Rahman Advany van Social Imagineers. En aan Martijn Aslander (mede auteur lifehacking.nl) voor de ‘putjes en motortjes’ metafoor.

Dit artikel is ook gepubliceerd op www.lifehacking.nl. Foto: Flickr.

Ik beschouw een ondernemer als succesvol wanneer hij met plezier goed werk levert en voldoende verdient om zichzelf en zijn onderneming gezond te houden.

In alle gesprekken met collega ondernemers en cliënten, die ik voerde over dit onderwerp, kwamen steeds een aantal zaken naar boven. Er blijken gemene delers te zijn tussen succesvolle ondernemers, los van het vakgebied waarin ze werken of de expertise die ze in huis hebben.

Met opleiding lijkt het vaak weinig te maken te hebben. Er zijn voldoende mensen die een bedrijf hebben in een richting waarin ze geen opleiding volgde of voor een richting kozen waarin geen opleiding bestaat.

Succesvolle ondernemers blijken:

1. Van werken te houden

Onlangs las ik ergens de spreuk: “Wanneer mensen blij zijn dat ze vakantie hebben, doen ze niet het juiste werk.” Dat is een beetje een zwart/wit uitspraak, vakantie is ook leuk. Maar er zit een mooie kern in. Wanneer je doet wat jij leuk vindt en het lukt je daar geld mee te verdienen, dan heb je dus leuk werk. Ondernemen gaat ook over je hart achterna gaan en doen waar jij van houdt.

Ik spreek genoeg mensen die nog steeds geloven dat je alleen iets bereikt als ondernemer met zwoegen, afzien, strijd en bikkelen. Dat is een in essentie mooie, maar beperkende overtuiging. Ik geloof dat je met zo’n overtuiging niet zozeer iets bereikt omdat je hard werkt. Maar omdat je erin gelooft dat je daar zult komen waar je zijn wilt.

Plezier maken en genieten van de luchtigheid hoort ook bij ons bestaan. In het Grand Café je bespreking houden kan veel gezelliger en net zo effectief zijn.

Succesvolle ondernemers hebben een doel, en weten dat ze dat doel kunnen bereiken. Daarom houden ze van werken.

2. Van geld te houden

Geld is niets meer en niets minder dan het wereldwijd geaccepteerde ruilmiddel. Je kunt er bij iedereen mee terecht. Dat betekent dat je er heel veel mee kunt doen. Je kunt er veel van krijgen, en veel van weggeven.

Economen weten het ook. Het gaat niet louter om de hoeveelheid, maar om hoeveel er hoe vaak van eigenaar wisselt. Anders gezegd: Als je geld snel doorgeeft, hebben er de meeste mensen plezier van.

Succesvolle ondernemers blijken van geld te houden. Niet om er bovenop te gaan zitten en te zeggen: “Dit is van mij, afblijven.” Nee, omdat ze het leuk vinden om geld te krijgen en het daarna weer uit te geven. Om er dingen mee te doen, die goed voor zichzelf of hun bedrijf zijn. Zoals mooi briefpapier laten drukken of een bedrijfspand kopen waarin je precies dat kunt doen wat je voor ogen hebt.

Succesvolle ondernemers weten goed wat je kunt doen met geld en doen dat ook.

3. Van mensen te houden

Een ondernemer doet (bijna) altijd zaken met mensen. Dat betekent dat je elkaar ziet, belt, mailt. Contact hebben met anderen is waar een groot deel van ondernemerschap om draait.

Alle mensen, en dus ook klanten, voelen of ze gewaardeerd worden of niet. Klanten voelen of ze gewenst zijn om hun mens zijn, of dat ze alleen maar welkom zijn omdat ze geld komen brengen. Het is een stuk leuker zaken doen met iemand die jou ook waardeert.

4. Tijd als een cadeau te beschouwen

We krijgen allemaal 24 uur in een dag, en dan krijgen we weer een nieuwe dag. Dat is een gegeven, meer krijg je niet en gelukkig ook niet minder. Het is dus verstandig om zuinig op je tijd te zijn. Daarmee bedoel ik niet dat je alles snel moet doen, berekenend of efficiënt.

Wat succesvolle ondernemers gemeen hebben is dat ze een goed besef hebben van tijd. Ze hebben een eigen antwoord op vragen als:

• Wat doe ik wel en wat doe ik niet?
• Bedenk ik een plan of ga ik aan de slag?
• Plan ik volgtijdelijk of op vaste tijdstippen?
• Ga ik naar een geplande afspraak of verplaats ik die omdat er iets voorbij komt dat belangrijker voor me is?

De succesvolle ondernemer is zorgvuldig met zijn tijd en koestert hem.

5. Goed voor zichzelf (en klanten) te zorgen

Ik schreef het hierboven al: “Wanneer je doet wat jij leuk vindt en het lukt je daar geld mee te verdienen, dan heb je dus leuk werk.” Doen wat je leuk vindt kan als je weet wat je leuk vindt. Daarvoor moet je jezelf en je verlangens serieus nemen.  Stilstaan bij soms grote vragen als: “Waarom doe ik wat ik doe?” “Wil ik dit blijven doen?” Succesvolle ondernemers reflecteren regelmatig.

Een ondernemer moet veel alleen doen. Wanneer je in loondienst bent zorgt een werkgever voor je. Letterlijk. Die zorgt dat de verwarming aan is als je op maandag op kantoor komt. Dat je een bureau hebt, er een koffieautomaat is, er werk voor je is en je daar salaris voor krijgt. Vaak is je pensioen ook deels geregeld. Als ondernemer moet je dat allemaal zelf doen. Daar schrok ik in het begin flink van en ik was vast niet de enige. Er is veel om zorg voor te dragen. Dat is echter wel heel erg leuk om te doen, en je krijgt er vanzelf een beetje handigheid in.

Een succesvolle ondernemer zorgt  goed voor zichzelf. En dan wordt goed voor je klanten zorgen vanzelfsprekend.

Dit artikel is ook gepubliceerd op www.lifehacking.nl. Foto: Flickr.