Else Marie van den Eerenbeemt is een begenadigd en bekend familietherapeute, docente en onderzoeker. In dit interview verteld ze prachtig over loyaliteit.

Iedereen heeft wortels. Je wortels zijn waar je vandaan komt en bij wie je vandaan komt. Je wortels hebben je gemaakt tot wie je bent.

.

.

Foto: Flickr

62 Jaar is ze. Op de verwijzing van de huisarts staat: verwerken van kinderloosheid. Donkerrood geverfde haren, gekleed naar de moderne tijd, mooie laarzen met hakken. Ze vertelt dat iedereen er helemaal genoeg van heeft. Haar man, haar vriendinnen, de buren en nu ook de huisarts. Het moet nu maar over zijn, vinden ze. Ze is inmiddels de zestig gepasseerd.

Ze hebben nooit kinderen kunnen krijgen. Ze hebben alles geprobeerd. En het is allemaal niet gelukt. En het gemis blijft, de jaloezie als ze weer bij een wiegje staat slaat net zo hevig toe als 35 jaar geleden. En de laatste jaren zijn er al die trotse grootmoeders…..

Op mijn vraag hoeveel kinderen ze had willen krijgen, antwoordt ze ogenblikkelijk: drie, twee jongens en een meid. In die volgorde. Uit mijn schaakspel zoekt ze de koning en de koningin en drie pionnen. En ze bouwt een gezin. Mooi dicht bij elkaar. Ze kijkt lang en zinkt vredig weg in het beeld. Ze kijkt lang, met liefde. Na een hele tijd kijkt ze mij aan, en zegt op stoere, wat harde toon: en nou moet ik zeker afscheid nemen!

Als ik antwoord dat ik dat niet zo’n goed idee vind, komen de tranen. Ook dat duurt lang. En ze blijft kijken naar de opstelling.
Ze vertelt dat ze ooit een beeldje kocht, maar dat staat ergens achter in een kast. Vijf mensen in een kring, die elkaar vasthouden. Dat gaat ze thuis een ereplaats geven.

En nee, ze denkt niet dat er nog een volgende afspraak nodig is.

Foto: Adrian Black, Flickr

Een gastbijdrage van Eric de Waard:

De term “gebraden duif” wordt in mijn praktijk niet veel gebruikt maar in dit eerste gesprek met Joost komt ‘ie wel tien keer op tafel, de term bedoel ik dan. “Het is gewoon een gebraden duif die naar binnen komt, en ik heb er nog recht op ook, da’s wel mooi, vind je niet?”

Joost is werkzaam in het bedrijf van zijn moeder en haar broer, zijn oom. Het bedrijf is opgezet door de grootvader van Joost. In 1985 werd de onderneming overgenomen door de twee kinderen die het bedrijf verder uitbouwden. Joost is na de middelbare school in de zaak gegaan en het is voor hem vanaf dat moment vanzelfsprekend dat hij het bedrijf overneemt, er is geen andere mogelijke opvolger.

Joost heeft het over zijn “recht” op de onderneming, alsof die uit een loterij met één lot – dat hij als enig deelnemer trekt – op zijn bord komt. Met interesse en verwondering hoor ik zijn verhaal aan. Zijn grote plannen met het bedrijf, vergaande samenwerkingsvormen die zeer lucratief lijken en mooie ambities die naar mijn gevoel successen in zich dragen. Joost is wel ondernemer in hart en nieren, dat proef ik in het gesprek. En eind dit jaar is het dan zo ver. Eind 2011 zal hij de aandelen van zijn moeder en oom overnemen. Zij blijven nog aan in een adviserende rol maar zullen niet meer dagelijks aanwezig zijn. Het lijkt allemaal geregeld.

Afrekenen met het verleden?

“En wat brengt je hier? hoe kan ik je helpen?”. Na vijftien minuten wil ik zijn enthousiaste betoog toch onderbreken en deze vraag stellen. ”Nou, eigenlijk valt het allemaal wel mee maar waar ik moeite mee heb is dat ik de mensen niet zo snel meekrijg, het lijkt wel alsof de vooruitgang die ik zie, de kansrijke ontwikkelingen voor dit bedrijf, de ….. , het lijkt wel alsof ze me niet begrijpen en soms denk ik wel eens dat ze me gewoon tegenwerken, dat ze me gewoon dwarszitten. Terwijl ik toch het beste met de zaak voorheb en het beste voor de mensen wil.”

Ik vraag hem wat zijn grootste verlangen is voor deze onderneming, wat is het mooiste dat er zal gebeuren onder zijn leiding? Daarop is het antwoord na enig denken: “Ik wil dat het een modern bedrijf wordt. Een bedrijf dat midden in deze tijd staat en gebruik maakt van alle technische hulpmiddelen die er zijn. Weet je Eric, het is gewoon een suffe ingedutte toestand. Dank zij mij is er de laatste twee jaar het stof een beetje afgewaaid, maar nu moet het gaan glimmen, en dat wil ik, de boel flink oppoetsen, afrekenen met het verleden en in volle vaart de toekomst tegemoet”.
Ik voel een krimp in mijn maag bij deze laatste zin, en er komt een kil gevoel over me.

Ik vraag hem wat zijn grootvader voor man was, hij stierf toen Joost twintig jaar oud was. “Ach, die ouwe was wel een goeie man, had hart voor de zaak maar komt natuurlijk uit een andere tijd, hij heeft echt gedaan wat ie kon maar een supermooi bedrijf was het niet toen mijn moeder en Henk (de oom) het overnamen, en hij was geliefd onder zijn personeel, dat wel. Dus dat is eigenlijk wat ik wil, meer binding van de mensen aan mijn persoontje, snap je dat?”.

De antenne die loyaliteit heet

Ik geef hem aan dat mensen alleen aan elkaar “plakken” als de wens en de kleefkracht van twee kanten komt. Dat begrijpt ‘ie wel.

“Je moet dankbaar zijn voor die gebraden duif die bij je binnenvliegt, terwijl je er helemaal geen vanzelfsprekend recht op hebt.” Geef ik hem aan. “Het is een waardevol geschenk van je grootvader dat via je moeder en je oom aan jou gegeven wordt.” Joost kijkt me verbaasd en vragend aan. “En het feit dat je het een stoffig ding vindt dat niet glimt, geeft me het gevoel dat je er niet dankbaar voor bent. De mensen in het bedrijf weten dat, ze hebben daar een antenne voor, die antenne heet Loyaliteit, zij zijn mogelijk loyaal aan het belangrijkste wat er is: de oorsprong van “jouw” onderneming, jij bent dat niet, zo lijkt wel”. Hij zakt een beetje onderuit in de stoel en denkt na. Mijn gevoel zegt me dat hij zojuist aangevlogen is door een duif en hij lacht als ik hem dat voorleg.

Ik geef hem aan dat het begin van een mogelijke “plak” tussen de medewerkers van het bedrijf en hemzelf begint met het erkennen van die loyaliteit, de loyaliteit aan en het respect voor de bron die het allemaal mogelijk gemaakt heeft dat hij aan het einde van het jaar de eigenaar wordt van deze prachtige onderneming, van deze gebraden duif die zomaar binnenvliegt. En dankbaarheid voor al het mooist dat hij krijgt.

Dank je wel

We doen een systemische oefening om een eerste begin te maken met het erkennen van alles wat het mogelijk maakte om de onderneming over te nemen en in deze oefening heet “die ouwe” dan “Opa”. Het meest eenvoudige wat je namelijk kunt doen als je iets krijgt is simpelweg zeggen “dank je wel”. En dat is wat we doen in de systemische oefening.
Joost is onder de indruk van het effect dat dit begin heeft op zijn gemoedstoestand en ik geloof hem.

Ik geef hem aan dat dit eerst maar even moet “garen” en we maken een afspraak voor een volgend gesprek. Joost gaat met een behoorlijk tragere pas naar buiten dan waarmee hij binnen kwam. Als ik hem het pad zie aflopen denk ik “Vooruitgang begint eerst dan als de vertraging is ingezet”. En voordat hij de hoek om gaat roept ie nog een keer: “Dank je wel he”.

Alle namen in het verhaal zijn geanonimiseerd. Foto: Anders Ljungberg Flickr

Ik krijg nog al eens de vraag van cliënten waarom we ons gedragen zoals we doen. Dat is een grote vraag. Een vraag waar ik geen sluitend antwoord op heb. Wat ik wel weet is dit.

Gedrag leren we aan als reactie op de omstandigheden waarin we worden geboren en opgroeien, en vaak doen we na wat we voorgeleefd kregen.
Kortweg gezegd: er gebeurt iets en een kind geeft het best mogelijk antwoord gegeven de vermogens, kennis en ervaring die hij/zij heeft. Vaak niet eens letterlijk door iets te zeggen, maar vooral door iets te doen of te laten. En dan gebeurt er weer iets en daar reageert het kind weer op. Als dat wat het kind doet tot een verbetering van de situatie leidt, dan zal dat kind dat blijven doen tot het een betere gedraging ontdekt.

Loyaliteit

Kinderen willen vaak maar één ding en dat is dat hun ouders gelukkig zijn. Ze zijn loyaal. Dat blijven de meeste van ons tot ver na de dood van onze ouders.

Waarom kinderen loyaal zijn weet ik niet. Je kunt het simpel bekijken en zeggen als de ouders gelukkig zijn is de kans het grootst dat het kind te eten en een knuffel krijgt. Dat is één manier van kijken. Je kunt het iets zweveriger zeggen dat het allemaal om liefde gaat. Dat is ook een manier. Je kunt ook zeggen dat het is omdat je het leven van ze hebt gekregen en dat het een eerbetoon is aan hen of aan het leven zelf. Dat is ook een manier. Of op zijn wetenschappelijk; dat kinderen dat in hun genen of elders hebben zitten om het zo te doen. De echte reden weet ik niet.

Gedrag

Loyaliteit zelf kun je niet zien. Zijn uitingsvorm wel; het gedrag van mensen. Zo heb ik weleens cliënten die binnenkomen en binnen twee minuten iets tegen mij zeggen als:” Over mijn moeder hoeven we het niet te hebben, dat heb ik al doorgewerkt.” Dan weet ik dat die moeder vroeg of laat ‘de kop gaat opsteken’ in het gesprek. Zou het namelijk echt helemaal snor zitten met die moeder, dan hoeft iemand in de eerste twee minuten niet zo’n opmerking te maken. Vaak zie je dan bijvoorbeeld dat als die moeder naar het ziekenhuis moet voor een simpel prikje dat die cliënt zich ‘opeens’ ernstig zorgen gaat maken. En dat verbaast mij dan niet, want in het eerste gesprek liet die cliënt me die loyaliteit al zien.

Als we volwassen zijn dan putten we nog steeds uit dat vroeg aangeleerde gedragsrepertoire. Niet omdat het moet, maar omdat we het gewend zijn en vaak niet iets anders voor handen hebben.

Vooral als je denkt dat je geen keuze hebt in je gedrag, ben je waarschijnlijk loyaal. Want je hebt in alle gevallen tien of meer mogelijkheden om te reageren op een situatie. Dus als je eens klem zit, bel een vriend of vriendin en vraag hem of haar wat je nog meer zou kunnen doen. Of spreek een coach, ik ken coaches die wel twintig manieren kunnen bedenken. Ik ben er ook zo een, ik heb namelijk een hele creatieve moeder en een praktische oplossinggerichte vader.

(Niet verder vertellen: Ik ben eigenlijk helemaal geen coach, ik ben gewoon loyaal aan mijn ouders).

Foto: Gabriela Camerotti, Flickr

Een gastbijdrage van: Maartje van Haaren Berens

Ik stem voor de moeder-eend-award: de jaarlijks uitgereikte prijs voor moedige vaders en moeders die écht gaan voor hun kroost. Gewone simpele duidelijke daden en dito ouders, omdat ik denk dat ze het verdienen, door allerdaagse heldenacties.  Zie hier treffend inspiratie materiaal.

Ik rijd over de a15 richting een vriendin van me. Bij hectometerpaaltje 131.4 zie ik voor me wat bewegen in de berm. Het is juni, warm zonnig vrolijk weer. Ik rijdt op de rechterbaan. Uit de berm komt moedereend gewaggeld met 6 kuikens achter haar aan. Ik rijd 110, zij gaat dwars de A15 over, haar blik is besluitvaardig, koelbloedig vastbesloten de overkant te halen. Mijn maag draait om, ik kan niets meer doen, als ik stop loopt ze alleen maar meer gevaar.

Maar zo mooi… Haar instinct legt ze naast haar neer, ze vlucht niet ondanks de naderende autos, toegewijd om haar kroost veilig en wel over te krijgen. Ze is nog lang niet bij mijn wielen maar met een vlugge blik in mijn achteruitkijkspiegel zie ik dat degene na mij een grote vrachtwagen is. Ik rem af en maak met een grote uithaalmanoevre en alarmlichten hopelijk duidelijk aan mijn achterliggers dat er iets vreemd aan de hand is… mijn hart bonst in mijn keel, een mama met 6 kuikens… ik flits aan haar voorbij… ik zie haar nog.

Wonder boven wonder… er gebeurt wat… ik probeer het te checken in mijn achteruitkijkspiegel… het lijkt een film… remt hij???? Het werkt! Mijn hart maakt een sprongetje. Zou het… De vrachtwagen achter mij mindert duidelijk vaart en hij gaat midden op de weghelft rijden en remt wat af. De auto’s hierachter volgen hem. Iedereen op deze snelweg lijkt hetzelfde doel te hebben, ook al zal ik samen met mijn held-van-de-dag-vrachtwagenchauffeur de enige zijn die snapte waarom er geremd werd. Collectief hetzelfde doel. Wauw, ik ben onder de indruk, ik voel me verbonden met mensen die ik nooit zal kennen… Mijn dag is goed.

Het gras is groener aan de overkant… zelfs moedereenden hebben er last van…

Foto: Amarand Agasi, Flickr

Een gastbijdrage van: Maartje van Haaren Berens

MAMMMAAAHH! De sirene gaat, oh nee toch! Mijn dochter van tweeënhalf. Samen met haar tweelingbroertje lag ze te slapen in haar bedje. Ik kom boven. Allebei zijn ze wakker.

Slaapdronken kijkt ze me aan. Ik ben geschrokken. BOEHOOE MAMAAH! “Er is een paardje in mijn kamer.” Een Paardje?!?! Ik zie niets…. Ik realiseer me iets wat ik heb gelezen over kinderangsten;

“Het is van groot belang dat de peuter serieus wordt genomen in zijn ervaring met angst, het wegwuiven of wegrationaliseren van het monster, of het kind betichten van een rijkelijke fantasie of aanstellerij is niet de oplossing. Het best kan de ouder het denkbeeldige monster of beest wegjagen waarin het kind zich begrepen en ondersteund voelt”.

Dus wat doe ik?…, stoer als ik ben, zeg ik: “Zal mama voor jou het paardje wegjagen?” Volledig begrepen staart ze me met betraande ogen aan JAH! De opluchting is er en ik voel me nu al de held van de dag. Ik klap hard in mijn handen en zeg:”Weg jij paard!” (wat had je gelachen als je me had zien staan)

Opgelucht leg ik de kleine meid in haar bedje, naast haar broertje. Ik haal opgelucht adem en maak aanstalten om de kamer te verlaten. Nu begint haar broertje te huilen…… MAMAAAH IK WIL OOK HET PAARDJE ZIEN…

Foto: Flickr

Een gastbijdrage van Marina Noordegraaf:

Onlangs vertelde verhalenvertelster Mirjam Mare het verhaal van Vasalisa. Een feest van een verhaal voor een ieder die zijn weg zoekt, en niet die van een ander.

Het sprookje Vasalisa

Vasalisa begint met “er was eens en er was eens niet” om je erop attent te maken dat in de verhalenwereld niets is wat het lijkt. Vasalisa is nog een kind als haar moeder sterft. Op haar sterfbed geeft ze haar dochter een lappenpopje die haar altijd hulp zal bieden. Vasalisa’s stiefmoeder en stiefzussen kwellen haar en laten haar hard werken. Als ze op een dag het vuur uit laten gaan, sturen ze Vasalisa het bos in naar de boosaardige Baba Jaga - de heks - om vuur te vragen. In het bos vraagt Vasalisa het popje steeds om raad als ze twijfelt over de weg naar het huis van de heks. Baba Jaga’s huisje blijkt op kippenpoten te dansen, de grendels op de deuren zijn van mensenvingers.

Vasalisa vraagt vuur aan Baba Jaga, waarop de oude heks haar een batterij aan taken geeft die ze eerst moet verrichten: het erf en het huis vegen, beschimmeld mais van goede mais scheiden, maandzaadjes van aarde scheiden. Die taken kan Vasalisa door de hulp van haar lappenpopje moeiteloos voltooien. Daarna stuurt Baba Jaga haar met een schedel met gloeiende ogen terug naar huis. Aldaar verbranden die gloeiende ogen de stiefmoeder en de stiefzusjes. En dat is het abrupte einde van het verhaal.

Gruwelijk? Integendeel. Niets is immers wat het lijkt.

Sneeuwwitje

Persoonlijk vind ik de look-a-likes van dit verhaal – zoals Assepoester, Doornroosje en Sneeuwwitje – veel gruwelijker. Stiefmoeders en stiefzussen in overvloed en talloze hard werkende prinsessen. Maar ze nemen het heft niet zelf in handen: ze wachten (desnoods 100 jaar) op een prins om hen te redden. In Sneeuwwitje wordt de boze stiefmoeder neergezet als het kwaad en Sneeuwwitje als goed. Sneeuwwitje pakt – twijfelend – de appel. Die twijfel vertelt ons dat haar intuïtie prima in orde is, maar ze luistert er niet naar. Had ze de appel vriendelijk doch beleefd afgeslagen en de heks een aantal pittige vragen gesteld, dan was ze ongetwijfeld meer over haar eigen duistere en krachtige kanten te weten gekomen. Maar wederom komt er een prins om de boel te redden. Wat leert ze daarvan? Niets. Wat voor boodschap geven we onze kinderen mee? Dat ze vooral moeten blijven zorgen voor anderen en dat alles dan goed komt. Dat je beter aardig kunt zijn dan te vertrouwen op je eigen wijsheid.

Vasalisa verklaard

In het sprookje van Vasalisa geen redders te paard. Ze trekt zelf het bos in met haar popje als leidraad, laat sterven wat sterven moet en leert waardevolle lessen van Baba Jaga. Vasalisa is bereid risico’s te nemen en neemt het heft in eigen handen. Haar popje staat voor haar intuïtie die ze voedsel geeft door naar haar te luisteren. De Baba Jaga leert Vasalisa schoon schip te maken; het één van het ander te onderscheiden en daarbij te vertrouwen op zichzelf. Met de schedel die Vasalisa ontvangt, krijgt ze het vermogen om de dingen te zien zoals ze echt zijn. Ze snapt nu hoe haar spreekwoordelijke stiefmoeders en stiefzussen haar groei belemmeren. Ze denkt er heel even over de schedel weg te gooien. Want soms is het pijnlijk alles zo helder te zien. Van jezelf en van de ander. Het betekent namelijk dat je keuzes moet maken. Om te beginnen door het laten sterven van de “te goede moeder”. Haar beschermende houding is prima zolang we weerloos zijn, maar kan ons er van weerhouden nieuwe uitdagingen aan te gaan.

Dit sprookje bevat waardevolle lessen. Voor mensen en organisaties die autonoom op het rode pluche lijken te zitten, maar onderwijl hun verantwoordelijkheid uitbesteden aan (stief)moeders en aan prinsen, die er zo hun eigen agenda op na houden.

Sommige appels moeten geschild worden in plaats van gegeten.

Foto: Flickr. Betekenisgeving van het sprookje Vasalisa ontleend aan het boek “De ontembare vrouw” van Clarissa Pinkola Estés.

Een gastbijdrage van: Liesbeth Jongkind

Ik heb twee pubers die – ik zeg het er meteen maar bij – weinig voor school hoeven doen en toch goede cijfers halen. Dus die alle tijd hebben voor iets dat jammer genoeg nog niet bestond toen ik een puber was: chillen. De tijd die wij overhielden als ons huiswerk af was, brachten wij door met onze moeders helpen boodschappen doen en de was opvouwen. En véél buiten uit het zicht te blijven, zodat er geen nieuwe klusjes voor ons verzonnen konden worden. Mijn pubers van dertien en zestien jaar lijken alle tijd van de wereld te hebben. Huiswerk? Dat maken ze in één van de vele wegens docententekort uitgevallen lessen op school. Tijd na schooltijd is vrije tijd. En natuurlijk gebruiken ze die niet voor iets wat een volwassene nuttig zou kunnen vinden. Ze chillen.

Dat chillen kan verschillende vormen aannemen: je kunt het alleen of met vrienden doen (maar bijvoorbeeld nooit met je moeder). Je kunt er bij op de bank hangen of in de hangmat gaan liggen die je moeder ervoor gekocht heeft. Maar het moet altijd in een enigszins horizontale houding gebeuren, tenzij je het op straat doet. Het gaat erom zoveel mogelijk spieren tegelijk te ontspannen en toch nog chips te eten en cola te drinken.

Het is tenenkrommend ergerniswekkend om aan te zien, maar ik besef heel goed dat dat de kift is. Want zelf neem ik amper de tijd om te chillen. En al helemaal niet met mijn vrienden, want die hebben daar ook geen tijd voor. Wij zijn van die druk-druk-drukke volwassenen geworden, altijd éérst nog even bezig de mail te lezen of te kijken of er nog ergens vaat te vinden is die in de machine moet want-dan-issie-vol-want-dan-kannie-áán.

Die vaat staat dan meestal op de kamer van degene die het hardst aan het chillen is (in de huiskamer, want daar is het gezelliger) met de televisiezender met de domste stemmetjes erbij. Want tijd om te kijken heb ik niet maar ik hoor het heus wel.

Op het bureau, waar dat huiswerk dat er blijkbaar nooit is, gemaakt zou kunnen worden, staan drie lege colaflessen en wat glazen. Eronder ligt een halfvolle zak chips. Zakgeld inhouden als ze hun kamers niet opruimen helpt niet. Ze hebben net weer flink gebeurd bij de oma’s en de opa’s voor die mooie rapporten van ze.

Dus ik klaag niet. Ik vis de chips onder het bureau uit. Ik confisceer de hangmat. Ik delegeer de vaat.

Mamma gaat even chillen hoor.

Foto: Flickr

Een gastbijdrage van Inez van Deudekom:

Het speelde op kinderdagverblijf Dikkertje Dap, twaalf jaar geleden. Omdat het mijn manier van werken met ouders en kinderen voorgoed heeft veranderd, neem ik jullie mee terug in de tijd.

Elke morgen rent Jaimy, een driejarig jongetje, als eerste naar binnen. Al zijn cellen staan vanaf het eerste moment op actie en lol maken. Jaimy is een enorme druktemaker, hij is altijd in beweging en zijn stemmetje is de hele dag te horen. Op een ochtend loopt hij langzaam en zwijgend naar binnen, met gebogen schouders en gebogen hoofd. Hij gaat duidelijk gebukt onder iets ergs. ‘Wat is er gebeurd?’, vraag ik geschrokken. Zijn moeder antwoordt dat Jaimy het zelf wil vertellen. Jaimy durft me niet aan te kijken, ook niet als hij op de aankleedtafel zit. Heel zacht fluistert hij: ‘Mijn papa is een boef.’

‘Jouw papa is de liefste papa van de wereld’, roep ik spontaan uit. Met een ruk gaat zijn hoofd omhoog. Hij kijkt me recht aan. Zijn ogen tasten mij af. Meen ik het echt? Dan slaakt hij een hele diepe zucht. Zijn verdriet is op slag verdwenen. Zijn opgeluchte blik raakt mij in het diepst van mijn ziel.

Moeder vertelt me wat er aan de hand is. Jaimy speelde met haar ex in de speeltuin van de gevangenis. Pas toen hij mee naar binnen wilde, kreeg hij te horen dat papa in de gevangenis zat. Bij het afscheid van zijn vader was Jaimy ontroostbaar geweest.

Moeder en ik kijken samen vertederd naar Jaimy, die intussen een tekening voor papa maakt. Voor één keer mag hij op onze draaistoel aan ons bureau zitten.

Een paar weken later, vader is inmiddels weer thuis, zingt Jaimy: ‘kuthoer, kuthoer’, terwijl hij in de speelgang rondjes fietst. In een mum van tijd schreeuwen de andere kinderen mee. Jaimy vertelt dat papa het woord tegen oma roept, als ze ruzie hebben. Ik zeg dat het een onvriendelijk woord is, en dat papa dit niet mag zeggen.

Ik meld Jaimy dat ik met zijn papa ga praten.

Vader zit er lacherig bij. Hij vindt het wel stoer dat Jaimy een scheldwoord roept. Ik leg hem uit wat het voor Jaimy betekent als zijn papa oma uitscheldt. Als ik over het voorval vertel, wordt vader heel stil.

Sinds mijn spontane uitroep, dat papa de liefste van wereld is, heb ik deze zin vaak herhaald. Altijd lichten verdrietige ogen op. Kinderen zijn immers diep verbonden met hun ouders. Wat dat betekent, leerde ik op de opleiding systemische pedagogiek. Juist voor kinderen die thuis veel meemaken, geeft deze zin rust in hun lijf. De kinderen en hun ouders voelen dat ik het meen. Uit de grond van mijn hart.

© Inez van Deudekom, Foto boven: Flickr