Else Marie van den Eerenbeemt is een begenadigd en bekend familietherapeute, docente en onderzoeker. In dit interview verteld ze prachtig over loyaliteit.

Iedereen heeft wortels. Je wortels zijn waar je vandaan komt en bij wie je vandaan komt. Je wortels hebben je gemaakt tot wie je bent.

.

.

Foto: Flickr

Ik krijg nog al eens de vraag van cliënten waarom we ons gedragen zoals we doen. Dat is een grote vraag. Een vraag waar ik geen sluitend antwoord op heb. Wat ik wel weet is dit.

Gedrag leren we aan als reactie op de omstandigheden waarin we worden geboren en opgroeien, en vaak doen we na wat we voorgeleefd kregen.
Kortweg gezegd: er gebeurt iets en een kind geeft het best mogelijk antwoord gegeven de vermogens, kennis en ervaring die hij/zij heeft. Vaak niet eens letterlijk door iets te zeggen, maar vooral door iets te doen of te laten. En dan gebeurt er weer iets en daar reageert het kind weer op. Als dat wat het kind doet tot een verbetering van de situatie leidt, dan zal dat kind dat blijven doen tot het een betere gedraging ontdekt.

Loyaliteit

Kinderen willen vaak maar één ding en dat is dat hun ouders gelukkig zijn. Ze zijn loyaal. Dat blijven de meeste van ons tot ver na de dood van onze ouders.

Waarom kinderen loyaal zijn weet ik niet. Je kunt het simpel bekijken en zeggen als de ouders gelukkig zijn is de kans het grootst dat het kind te eten en een knuffel krijgt. Dat is één manier van kijken. Je kunt het iets zweveriger zeggen dat het allemaal om liefde gaat. Dat is ook een manier. Je kunt ook zeggen dat het is omdat je het leven van ze hebt gekregen en dat het een eerbetoon is aan hen of aan het leven zelf. Dat is ook een manier. Of op zijn wetenschappelijk; dat kinderen dat in hun genen of elders hebben zitten om het zo te doen. De echte reden weet ik niet.

Gedrag

Loyaliteit zelf kun je niet zien. Zijn uitingsvorm wel; het gedrag van mensen. Zo heb ik weleens cliënten die binnenkomen en binnen twee minuten iets tegen mij zeggen als:” Over mijn moeder hoeven we het niet te hebben, dat heb ik al doorgewerkt.” Dan weet ik dat die moeder vroeg of laat ‘de kop gaat opsteken’ in het gesprek. Zou het namelijk echt helemaal snor zitten met die moeder, dan hoeft iemand in de eerste twee minuten niet zo’n opmerking te maken. Vaak zie je dan bijvoorbeeld dat als die moeder naar het ziekenhuis moet voor een simpel prikje dat die cliënt zich ‘opeens’ ernstig zorgen gaat maken. En dat verbaast mij dan niet, want in het eerste gesprek liet die cliënt me die loyaliteit al zien.

Als we volwassen zijn dan putten we nog steeds uit dat vroeg aangeleerde gedragsrepertoire. Niet omdat het moet, maar omdat we het gewend zijn en vaak niet iets anders voor handen hebben.

Vooral als je denkt dat je geen keuze hebt in je gedrag, ben je waarschijnlijk loyaal. Want je hebt in alle gevallen tien of meer mogelijkheden om te reageren op een situatie. Dus als je eens klem zit, bel een vriend of vriendin en vraag hem of haar wat je nog meer zou kunnen doen. Of spreek een coach, ik ken coaches die wel twintig manieren kunnen bedenken. Ik ben er ook zo een, ik heb namelijk een hele creatieve moeder en een praktische oplossinggerichte vader.

(Niet verder vertellen: Ik ben eigenlijk helemaal geen coach, ik ben gewoon loyaal aan mijn ouders).

Foto: Gabriela Camerotti, Flickr

Kerst komt er weer aan. Kerst is, hoe je het ook wendt of keert, verbonden met familie. Voor de één omdat ie bij zijn ouders of schoonouders gaat eten, voor de ander omdat ie dat juist niet doet. En weer een ander zou wel willen maar heeft geen familie meer.

In het echt of in gedachten zijn we er bewust en onbewust allemaal mee bezig. Kerst laat je voelen of je erbij hoort of niet. Kerst laat je ook voelen waar je bij zou willen horen. Maar misschien kun je niet, wil je niet of durf je niet. Omdat hij of zij ook altijd komt en het dan niet gezellig meer is. Of ze hebben je niet gevraagd. Of je moet werken omdat zieke en oude mensen ook zorg nodig hebben met kerst.

Kerst is een groot iets (en dan laat ik het feest zelf nog buiten beschouwing) omdat het over familie gaat. Alleen al de geur van een kerstboom kan mensen vrolijke of sombere gevoelens geven.

Het kerststukje

Ik zat ooit met mijn vader te eten in een restaurant. Het was vlak voor kerst en ik was nog geen tien jaar oud. Op tafel stond een kerststukje met takjes en in het midden een kaars. Plots vloog het kerststukje in brand. Mijn vader opende het raam en wierp het hele ding naar buiten… en deed het raam weer dicht.

Vanaf dat moment was mijn vader een held met kerststukjes. Ik wenste vurig net als hem te zijn, en bij alles in het leven zo adequaat te reageren. Sindsdien als ik een kerststukje zie met een kaars in het midden, kijk ik altijd hoe lang de kaars nog te branden heeft. Als dat niet zo lang meer is, dan blaas ik hem voorzichtig uit. En zegt een stemmetje in mijn hoofd: “Kijk pap, ik heb ook voorkomen dat het gebouw in de fik vliegt.”

Voor mijn vader.
Foto: Flickr

Een gastbijdrage van: Nils Smit

Mick is cool. Hij draagt coole skaterskleren, altijd van een of ander hip merk. Bovendien rapt hij. Niet alleen playbacken, nee, Mick rapt écht! Sterker nog: hij componeert, met behulp van een vriend van zijn vader, zijn eigen rapmuziek! Mick is ook aardig, maar… Het moet natuurlijk niet te dol worden! Als rapper heb je een image en daar hoort bij dat je af en toe ook behoorlijk kortaf moet kunnen zijn. Niet erg, iedereen begrijpt dat.

Mick’s ouders zijn ook aardig. Niet cool maar wel hip. En nu hebben ze ook nog eens een hip huis gekocht. Helaas niet hier in de stad maar ergens in West-Friesland. En dan mag je nog zo cool en independent zijn, als je elf bent verhuis je gewoon met je ouders mee. ‘Vertel je het zelf, Mick?’ vroeg ik toen ik het nieuws net van zijn moeder had gehoord. ‘Yo, meester!’ antwoordde Mick cool.

Maar eenmaal in de kring werd het moeilijk. Mick probeerde krampachtig het nieuws op een coole manier te brengen maar een image kan niet tegen écht verdriet op. Een grote, dikke traan rolde over zijn wang naar beneden. Het was doodstil. ‘Stop je verdriet in een rap, man!’ Iedereen keek verbaasd naar Joost. Joost is een wannabe rapper: niet zo erg cool maar wel erg aardig. ‘Ga ik doen…’ antwoordde Mick en hij keek Joost dankbaar aan.En toen iedereen terugkeerde naar z’n plaats gaven Joost en Mick elkaar een handshake. Zoals echte rappers doen…

Nils Smit is werkzaam op een basisschool.

Foto: Harm Rhebergen Flickr

Een gastbijdrage van Marina Noordegraaf:

Onlangs vertelde verhalenvertelster Mirjam Mare het verhaal van Vasalisa. Een feest van een verhaal voor een ieder die zijn weg zoekt, en niet die van een ander.

Het sprookje Vasalisa

Vasalisa begint met “er was eens en er was eens niet” om je erop attent te maken dat in de verhalenwereld niets is wat het lijkt. Vasalisa is nog een kind als haar moeder sterft. Op haar sterfbed geeft ze haar dochter een lappenpopje die haar altijd hulp zal bieden. Vasalisa’s stiefmoeder en stiefzussen kwellen haar en laten haar hard werken. Als ze op een dag het vuur uit laten gaan, sturen ze Vasalisa het bos in naar de boosaardige Baba Jaga - de heks - om vuur te vragen. In het bos vraagt Vasalisa het popje steeds om raad als ze twijfelt over de weg naar het huis van de heks. Baba Jaga’s huisje blijkt op kippenpoten te dansen, de grendels op de deuren zijn van mensenvingers.

Vasalisa vraagt vuur aan Baba Jaga, waarop de oude heks haar een batterij aan taken geeft die ze eerst moet verrichten: het erf en het huis vegen, beschimmeld mais van goede mais scheiden, maandzaadjes van aarde scheiden. Die taken kan Vasalisa door de hulp van haar lappenpopje moeiteloos voltooien. Daarna stuurt Baba Jaga haar met een schedel met gloeiende ogen terug naar huis. Aldaar verbranden die gloeiende ogen de stiefmoeder en de stiefzusjes. En dat is het abrupte einde van het verhaal.

Gruwelijk? Integendeel. Niets is immers wat het lijkt.

Sneeuwwitje

Persoonlijk vind ik de look-a-likes van dit verhaal – zoals Assepoester, Doornroosje en Sneeuwwitje – veel gruwelijker. Stiefmoeders en stiefzussen in overvloed en talloze hard werkende prinsessen. Maar ze nemen het heft niet zelf in handen: ze wachten (desnoods 100 jaar) op een prins om hen te redden. In Sneeuwwitje wordt de boze stiefmoeder neergezet als het kwaad en Sneeuwwitje als goed. Sneeuwwitje pakt – twijfelend – de appel. Die twijfel vertelt ons dat haar intuïtie prima in orde is, maar ze luistert er niet naar. Had ze de appel vriendelijk doch beleefd afgeslagen en de heks een aantal pittige vragen gesteld, dan was ze ongetwijfeld meer over haar eigen duistere en krachtige kanten te weten gekomen. Maar wederom komt er een prins om de boel te redden. Wat leert ze daarvan? Niets. Wat voor boodschap geven we onze kinderen mee? Dat ze vooral moeten blijven zorgen voor anderen en dat alles dan goed komt. Dat je beter aardig kunt zijn dan te vertrouwen op je eigen wijsheid.

Vasalisa verklaard

In het sprookje van Vasalisa geen redders te paard. Ze trekt zelf het bos in met haar popje als leidraad, laat sterven wat sterven moet en leert waardevolle lessen van Baba Jaga. Vasalisa is bereid risico’s te nemen en neemt het heft in eigen handen. Haar popje staat voor haar intuïtie die ze voedsel geeft door naar haar te luisteren. De Baba Jaga leert Vasalisa schoon schip te maken; het één van het ander te onderscheiden en daarbij te vertrouwen op zichzelf. Met de schedel die Vasalisa ontvangt, krijgt ze het vermogen om de dingen te zien zoals ze echt zijn. Ze snapt nu hoe haar spreekwoordelijke stiefmoeders en stiefzussen haar groei belemmeren. Ze denkt er heel even over de schedel weg te gooien. Want soms is het pijnlijk alles zo helder te zien. Van jezelf en van de ander. Het betekent namelijk dat je keuzes moet maken. Om te beginnen door het laten sterven van de “te goede moeder”. Haar beschermende houding is prima zolang we weerloos zijn, maar kan ons er van weerhouden nieuwe uitdagingen aan te gaan.

Dit sprookje bevat waardevolle lessen. Voor mensen en organisaties die autonoom op het rode pluche lijken te zitten, maar onderwijl hun verantwoordelijkheid uitbesteden aan (stief)moeders en aan prinsen, die er zo hun eigen agenda op na houden.

Sommige appels moeten geschild worden in plaats van gegeten.

Foto: Flickr. Betekenisgeving van het sprookje Vasalisa ontleend aan het boek “De ontembare vrouw” van Clarissa Pinkola Estés.

Een gastbijdrage van: Eric de Waard

In mijn praktijk kom ik regelmatig leidinggevenden tegen die me vragen wat ik voor hen kan betekenen. In veel gevallen wordt de vraag gesteld of ik de mensen van een afdeling of team naar een hoger plan kan tillen. Grote woorden die er eigenlijk op neerkomen dat men de medewerkers de mogelijkheid biedt zichzelf te ontwikkelen. Ik ben telkens blij als ik dergelijke managers tegenkom. Maar bij deze blijdschap is er een andere kant, die in organisaties vaak uit het oog verloren raakt.

Ik vertel hen dan van Petertje. Petertje groeit op in een gezin van hardwerkende ouders die amper onderwijs genoten hebben. Hij is een ambitieus kereltje dat boven alles besloten heeft het later beter te doen dan zijn ouders, hij wil studeren en een mooie carrière maken.

Als Petertje grote Peter is geworden en na zijn afstuderen aan de universiteit aan zijn eerst baan begint, realiseert hij zich dat de contacten met zijn ouders minder diepgaand worden. Hij kan niet met hen spreken over de dingen die hem bezighouden in zijn werk, en hij merkt dat hij het jammer vind dat hij hen geen deelgenoot kan maken van zijn wereld.

Op een dag vraagt hij tijdens een wandeling met zijn vader in het bos, achter het huis waar hij opgroeide, wat hij ervan vindt dat hij gestudeerd heeft, terwijl zijn vader die kans niet had.

“Ach, weet je jongen, voor mij en je moeder ben je nog steeds de kleine Ridderman die op een bezemsteel als paard en een wilgentak als zwaard, ‘s ochtends zei dat je op veldtocht moest gaan in het grote bos. En aan het einde van de dag zagen we je terugkomen met grote verhalen over alle overwinningen die je had beleeft en de stammen waar je tot Koning was gekroond”. Peter herinnerde zich dit alles ineens weer. Gek dat het zo lang was weggeweest en bijzonder dat zijn vader dit nu toch weer ter sprake bracht. “En…” zo ging vader verder, “… eigenlijk is er niets veranderd sinds die tijd. Je gaat vanavond weer op pad in je stalen koets en je gaat weer allerlei overwinningen behalen waarover je dan als je weer bij ons thuis komt vol trots verteld. En wij, je moeder en ik, genieten daar nog steeds intens van. We genieten van onze kleine Ridderman die de wereld bestormt. Al begrijpen we niet wat er allemaal daarbuiten in die mooie wereld van jou gebeurt”.

Een prachtig verhaal over ontwikkeling en de mogelijkheid die ouders hun kinderen bieden om hún leven beter te leven dan zij dat zelf konden.

En zo moet het ook zijn met organisaties, ook daar is het nodig dat de volgende generatie de ruimte en het vertrouwen krijgt zich te ontwikkelen, het nog beter te doen dan de ouderen, de “ouders”.

Dat betekent dat de oudere generatie moet kunnen loslaten, moet overdragen aan de volgende groep Riddermannen die de onderneming in de toekomst leidt. Dat heeft te maken met vertrouwen, met leiderschap dat kan laten leiden, met ondernemerschap dat kan laten ondernemen. Eigenlijk met ouderschap dat kinderen een goede toekomst laat maken. Belangrijk is dat je als ondernemer, als werkgever op een zodanige wijze achter je medewerkers staat dat je hen de ruimte geeft om de toekomst beter te maken.

Dus bedenk als je een medewerker tegenover je ziet dat daar misschien wel een kleine Ridderman staat, klaar om met een bezemsteel als paard en een wilgentak als zwaard de wereld te bestormen. En wens hem dan een mooie reis en geef hem een luisterend oor als hij thuiskomt met zijn overwinningsverhalen.

Foto: Flickr

Wat is het toch soms moeilijk om nee te zeggen. Ik worstel er zelf nog wel eens mee en mijn cliënten dikwijls. Hoe komt dat? Waarom is dat drieletter woord soms zo beladen? Waarom kan het voelen alsof het heiligschennis is om nee tegen iets te zeggen? En waarom belanden we op feestjes waar we niet heen wilden?

Tot hier en niet….

Nee zeggen is misschien wel de meest concrete manier waarop je in taal een grens kunt stellen. Het is een woord waarmee je zelfs het bestaan van dingen (ook al bestaan ze wel) kunt ontkennen. De nee is krachtig en groot. Ik vermoed dat hij zo groot is omdat de nee ons zo scherp laat voelen voelen dat wij mensen los van elkaar staan. Dat we allemaal een eigen wil hebben, en dat niemand je kan dwingen iets te doen, voelen of laten. Een nee kan daarom enorm botsen met de wil van iemand anders. En die botsing vindt plaats na dat ene drieletter woord.

Hoe leren we nee zeggen?

“Ik ben twee en ik zeg nee” is de zin die me wellicht het meest is bijgebleven uit de lessen ontwikkelings-psychologie. Als je twee jaar bent ga je met de nee experimenteren. Dit is de levensfase waarin je ontdekt dat je je eigen wil ook in tegengas kunt uiten. Je ontdekt dat je nog meer los kunt staan van je ouders. Je gaat aan de nee ruiken, proeven en hem van alle kanten bekijken. In deze fase kunnen kinderen ook regelmatig nee zeggen tegen dingen die ze wél willen. Niet omdat ze niet willen, maar omdat het experiment belangrijker is. Zo ontdekken ze de uitwerking ervan op hun ouders en alle andere mensen om hen heen.

Als je ouders je nee steeds in hun overwegingen meenemen, en af en toe accepteren, dan ontdek je dat je jouw wil ten uitvoer kunt brengen. Je ontdekt dat je macht hebt om dingen te stoppen, niet te doen, te laten, af te houden. Je leert dat er een relatie is tussen wat jij vanbinnen voelt en wat er buiten je gebeurd. Daarmee bereid je je voor op het volwassen worden.

Het is heel belangrijk dat je ouders je nee horen én serieus nemen. Wanneer je nee zegt en dat kan op dat moment echt niet, dan moeten je ouders doen wat op dat moment belangrijk is. Zij weten beter dan een kind wat veilig of gezond is. Maar… ze móeten af en toe met je nee meegaan. Zo leer je dat er ruimte is voor jouw nee. Je leert letterlijk dat jouw afgrenzen werkt. Je legt dan als kind een koppeling tussen jouw nee, en dat iets buiten je daadwerkelijk niet gebeurd.

Maar zoals altijd met het echte leven, de ideale ontwikkeling staat vooral in de boeken. De meeste van ons hebben geen aardbeienjeugd gehad.

Overtuiging

Wanneer je ouders hebt gehad die jouw nee niet of zelden accepteerden, of er zelfs niet eens naar luisterden. Dan leerde je niet voldoende dat je kunt afgrenzen. Je leerde niet voldoende dat wat je vanbinnen voelt ook in de buitenwereld gebeurd. De twee lijken als het ware los van elkaar te staan.
Wat dan vaak gebeurd is dat kinderen op deze leeftijd een stevig besluit nemen en een overtuiging vormen. Zoals:

• Als ik nee zeg ben ik mensen tot last
• Als ik nee zeg wordt ik gestraft
• Als ik nee zeg krijg ik wel wat ik wil, maar ze houden niet meer van me
• Als ik nee zeg krijg ik geen knuffels meer

Als een kind zo’n besluit neemt, dan doet hij dat op grond van wat hij het liefste wil hebben, en dat is liefde. Als hij meer liefde krijgt (een vrolijke blik, een glimlach, een knuffel, een verhaaltje voor het slapen, een kus – van vader of moeder of iets als het voorkomen van ruzie) wanneer hij geen nee zegt, dan zal hij zich gaan inhouden. Hij zal zijn eigen wil gaan inslikken. Dat is niet erg als dat even gebeurd. Maar als een kind dat maar lang genoeg doet, dan kan hij als volwassen nog steeds geloven dat:

• Hij mensen tot last is
• Het verboden is nee te zeggen
• De wereld alleen een liefdevolle plek is als je ja zegt
• Je met alle winden mee moet waaien

Zo krijg je volwassenen die dingen niet voor elkaar krijgen omdat ze: er nooit om vragen, geen idee hebben wat ze willen met hun leven (ze hebben tenslotte ‘geen’ eigen wil), burn-out raken omdat ze werk niet weigeren, overspannen raken omdat ze bij elke vereniging die ze vraagt voorzitter worden, zich apparaten door verkopers laten aanpraten die ze niet nodig hebben. En ga zo maar door.

Nu heeft het geen zin om je ouders daar de schuld van te gaan geven. Wat je wel kunt doen is de nee gaan oefenen en kijken of die besluiten die je ooit nam wel kloppen bij iedereen. Je zult er dan achter komen dat er ook mensen rondlopen die dol op een duidelijke nee zijn. Mensen die beseffen dat wie een échte nee kan zeggen, ook een oprechte ja kan produceren. Maar wellicht zul je ook vrienden verliezen, omdat ze je nee niet accepteren. Mensen zoeken elkaar namelijk onbewust ook uit op elkaars overtuigingen.

Ik was ooit bevriend met iemand die steevast 15 min te laat kwam op een afspraak. Nu had ik altijd 15 min eerder met hem kunnen afspreken, maar het was niet mijn probleem. Het was zijn probleem. Ik sprak hem erop aan dat hij steeds te laat kwam. Hij vond dat dat moest kunnen, dat hoorde bij vriendschap. Hij zei dat als ik dat niet kon accepteren dat de vriendschap dan voorbij was. Je begrijpt dat dat die vriendschap ook niet verder kon. Daar ben ik even somber om geweest, en het maakte ruimte voor nieuwe vriendschappen met andere mensen van wie ik leerde dat ze mijn nee wel waarderen.

Hoe zeg je nee?

Cliënten stellen me soms letterlijk de vraag: “Hoe zeg je nee?” Dat vind ik soms ontroerend in zijn eenvoud. Het antwoord is namelijk even simpel als moeilijk. Er is echt maar één manier en dat is het woord NEE uitspreken. Liefst als eerste woord van een zin of als enige woord.

Het adres van de nee

Nee zeggen voelt voor sommige mensen als in het diepe donderen of hun hoofd onder een guillotine leggen. Voor sommige mensen is de nee namelijk verbonden aan afkeur van een hele persoon. Die koppeling bestaat echter niet echt, die hebben ze zelf gelegd (zie de overtuigingen hierboven). Nee zeggen is niet hetzelfde als iemand liefde ontzeggen of zelf liefde (moeten) ontberen.

Als je moeite hebt met nee zeggen, moet je dat diepe in om er achter te komen of dat hoofd er ook daadwerkelijk af gaat. Je moet onderzoeken of er wel altijd afkeur of ontbering volgt op jouw nee. Pas wanneer je ontdekt dat dat niet het geval is, kun je vertrouwd raken met de zonnige kant van de nee. En reken maar dat het daar lekker is. Het uitzicht is er weids, en er hangt een heerlijke eenvoud in de lucht.

Foto: Flickr. Dit artikel is ook gepubliceerd op www.lifehacking.nl op op 3 oktober 2010.

Een gastbijdrage van: Liesbeth Jongkind

Ik heb twee pubers die – ik zeg het er meteen maar bij – weinig voor school hoeven doen en toch goede cijfers halen. Dus die alle tijd hebben voor iets dat jammer genoeg nog niet bestond toen ik een puber was: chillen. De tijd die wij overhielden als ons huiswerk af was, brachten wij door met onze moeders helpen boodschappen doen en de was opvouwen. En véél buiten uit het zicht te blijven, zodat er geen nieuwe klusjes voor ons verzonnen konden worden. Mijn pubers van dertien en zestien jaar lijken alle tijd van de wereld te hebben. Huiswerk? Dat maken ze in één van de vele wegens docententekort uitgevallen lessen op school. Tijd na schooltijd is vrije tijd. En natuurlijk gebruiken ze die niet voor iets wat een volwassene nuttig zou kunnen vinden. Ze chillen.

Dat chillen kan verschillende vormen aannemen: je kunt het alleen of met vrienden doen (maar bijvoorbeeld nooit met je moeder). Je kunt er bij op de bank hangen of in de hangmat gaan liggen die je moeder ervoor gekocht heeft. Maar het moet altijd in een enigszins horizontale houding gebeuren, tenzij je het op straat doet. Het gaat erom zoveel mogelijk spieren tegelijk te ontspannen en toch nog chips te eten en cola te drinken.

Het is tenenkrommend ergerniswekkend om aan te zien, maar ik besef heel goed dat dat de kift is. Want zelf neem ik amper de tijd om te chillen. En al helemaal niet met mijn vrienden, want die hebben daar ook geen tijd voor. Wij zijn van die druk-druk-drukke volwassenen geworden, altijd éérst nog even bezig de mail te lezen of te kijken of er nog ergens vaat te vinden is die in de machine moet want-dan-issie-vol-want-dan-kannie-áán.

Die vaat staat dan meestal op de kamer van degene die het hardst aan het chillen is (in de huiskamer, want daar is het gezelliger) met de televisiezender met de domste stemmetjes erbij. Want tijd om te kijken heb ik niet maar ik hoor het heus wel.

Op het bureau, waar dat huiswerk dat er blijkbaar nooit is, gemaakt zou kunnen worden, staan drie lege colaflessen en wat glazen. Eronder ligt een halfvolle zak chips. Zakgeld inhouden als ze hun kamers niet opruimen helpt niet. Ze hebben net weer flink gebeurd bij de oma’s en de opa’s voor die mooie rapporten van ze.

Dus ik klaag niet. Ik vis de chips onder het bureau uit. Ik confisceer de hangmat. Ik delegeer de vaat.

Mamma gaat even chillen hoor.

Foto: Flickr

Een gastbijdrage van Inez van Deudekom:

Het speelde op kinderdagverblijf Dikkertje Dap, twaalf jaar geleden. Omdat het mijn manier van werken met ouders en kinderen voorgoed heeft veranderd, neem ik jullie mee terug in de tijd.

Elke morgen rent Jaimy, een driejarig jongetje, als eerste naar binnen. Al zijn cellen staan vanaf het eerste moment op actie en lol maken. Jaimy is een enorme druktemaker, hij is altijd in beweging en zijn stemmetje is de hele dag te horen. Op een ochtend loopt hij langzaam en zwijgend naar binnen, met gebogen schouders en gebogen hoofd. Hij gaat duidelijk gebukt onder iets ergs. ‘Wat is er gebeurd?’, vraag ik geschrokken. Zijn moeder antwoordt dat Jaimy het zelf wil vertellen. Jaimy durft me niet aan te kijken, ook niet als hij op de aankleedtafel zit. Heel zacht fluistert hij: ‘Mijn papa is een boef.’

‘Jouw papa is de liefste papa van de wereld’, roep ik spontaan uit. Met een ruk gaat zijn hoofd omhoog. Hij kijkt me recht aan. Zijn ogen tasten mij af. Meen ik het echt? Dan slaakt hij een hele diepe zucht. Zijn verdriet is op slag verdwenen. Zijn opgeluchte blik raakt mij in het diepst van mijn ziel.

Moeder vertelt me wat er aan de hand is. Jaimy speelde met haar ex in de speeltuin van de gevangenis. Pas toen hij mee naar binnen wilde, kreeg hij te horen dat papa in de gevangenis zat. Bij het afscheid van zijn vader was Jaimy ontroostbaar geweest.

Moeder en ik kijken samen vertederd naar Jaimy, die intussen een tekening voor papa maakt. Voor één keer mag hij op onze draaistoel aan ons bureau zitten.

Een paar weken later, vader is inmiddels weer thuis, zingt Jaimy: ‘kuthoer, kuthoer’, terwijl hij in de speelgang rondjes fietst. In een mum van tijd schreeuwen de andere kinderen mee. Jaimy vertelt dat papa het woord tegen oma roept, als ze ruzie hebben. Ik zeg dat het een onvriendelijk woord is, en dat papa dit niet mag zeggen.

Ik meld Jaimy dat ik met zijn papa ga praten.

Vader zit er lacherig bij. Hij vindt het wel stoer dat Jaimy een scheldwoord roept. Ik leg hem uit wat het voor Jaimy betekent als zijn papa oma uitscheldt. Als ik over het voorval vertel, wordt vader heel stil.

Sinds mijn spontane uitroep, dat papa de liefste van wereld is, heb ik deze zin vaak herhaald. Altijd lichten verdrietige ogen op. Kinderen zijn immers diep verbonden met hun ouders. Wat dat betekent, leerde ik op de opleiding systemische pedagogiek. Juist voor kinderen die thuis veel meemaken, geeft deze zin rust in hun lijf. De kinderen en hun ouders voelen dat ik het meen. Uit de grond van mijn hart.

© Inez van Deudekom, Foto boven: Flickr