Huilen, hoe doe je dat goed? Bestaat er zoiets als een goed moment? Heeft het zin of niet? Los je er iets mee op? Doe je het juist alleen of samen?

Ik ben er weinig over tegengekomen in de vakliteratuur die ik las. En dat terwijl het iets is dat in ons menszijn een belangrijke rol speelt, en ook vaak voorkomt bij coaching of therapie. Wie kent niet het beeld van de doos tissues op het tafeltje?

Verlies

Huilen is een fysieke reactie van ons lichaam bij verlies van iets of iemand.

Wanneer je iets verliest dan loopt het leven anders dan je gehoopt of gewild had. Dat is een proces dat meestal onbewust gebeurd. Er zijn veel soorten van verlies:

• Verlies van een vriend, partner of familielid.
• Verlies van een huisdier.
• Het verlies van toekomstperspectief. Omdat je bijvoorbeeld failliet bent, of die mooie baan in het buitenland niet kreeg.
• Het verliezen van je vitaliteit. Zoals ouderdom, ziek worden, het missen van een arm of been.
• Niet meer in je geboorteland kunnen wonen omdat er oorlog is.
• Een huis dat afgebrand is of verwoest door een aardbeving.

Er zijn ontelbaar veel vormen van verlies, en iedereen krijgt er mee te maken.

“Als je geluk hebt mag je je ouders begraven”
Bert Hellinger

Heeft het zin

Het heeft absoluut zin om te huilen. Het lucht op, het ruimt op, het maakt letterlijk iets ‘vrij’ in je lichaam. Het zorgt dat de energie weer gaat stromen in je lijf. Soms voel je dat letterlijk doordat iemand met koude handen, weer warme handen krijgt als de tranen vloeien. Geef je geen gehoor aan verdriet dan dat ‘slibt’ er langzaam iets dicht in je lijf. Of je dat nu wilt of niet.

Je kunt soms in iemands ogen zien of er ‘opgespaard’ verdriet is of niet. Zijn of haar ogen glimmen dan weinig en soms helemaal niet. Wanneer iemand veel of iets groots is verloren en daar niet om gerouwd heeft, dan kijkt hij of zij wat dof of ‘afwezig’.

“Tranen zijn het smeltwater van de gestolde liefde”
Wibe Veenbaas

Ademen en kijken

De één huilt met heftig schokkende ademhalingsbewegingen, aan de ander zie je bijna niets terwijl er één traan over een wang biggelt. Hoe je huilt is heel erg persoonltijk, en bij iedereen anders. Het hangt ook nog eens van de situatie en het soort verdriet af.

Het is belangrijk te blijven ademen. Sommige mensen gaan in trance bij het huilen. Ze ‘verzuipen’ als het ware in hun verdriet. Ze halen bijvoorbeeld in gedachten iedereen erbij die ze ooit verloren, of alles waarvoor ze bang zijn om te verliezen en soms nog een portie wereldleed en zijn dan ‘weg’. Of ze schrikken zo van hun eigen verdriet dat hun lijf als het ware ‘vertrekt’. Dan zie je iemand opeens stoppen met ademhalen en deze vasthouden. Het ritme gaat eruit en hij/zij blijft ‘hangen’ op een inademing. Dat werkt niet. Het lijf gaat dan als het ware op slot.

Verdriet moet er uit, dat gaat niet als je alleen inademt, je moet ook uitademen. Het is juist belangrijk dat de boel blijft stromen en dat je ademhaling en enigzins vloeiende beweging blijft van in- en uitademen.

Een tweede ding dat je kunt doen bij goed huilen, is je ogen openhouden. Dat is ook om te voorkomen dat je in trance gaat. Het zorgt ervoor dat je met het hier en nu contact houdt. Zit je tegenover iets of iemand die je verloor, bijvoorbeeld een foto, kijk diegene dan aan. Ook al doet het pijn. Het is precies waar het om gaat en je kunt je rouwproces ermee verkorten.

Alleen of samen

Het is mijn ervaring dat het voor je lijf niet uitmaakt of je alleen of samen huilt. Het verdriet kan er in allebei de situaties uit. Het is daarentegen soms wel fijn je tranen te laten zien aan iemand. Het delen kan  je een groot gevoel van ‘gezien worden’ geven. Dat kan heel prettig zijn. Mits iemand je dan niet al te fanatiek gaat troosten.

Ik ben persoonlijk geen voorstander van troosten. Niet omdat het troosten an sich niet goed is, maar omdat veel mensen stoppen met huilen wanneer je gaat troosten. En dan kan het verdriet er niet uit, en dat was juist wel de bedoeling.

Veel mensen troosten (onbewust) om hem of haar juist weg te leiden van het verdriet. Verdriet van de één raakt nu eenmaal altijd aan het verdriet van de ander. Het is vaak zo dat de ander daar (onbewust) geen zin in heeft. Ze willen niet met hun eigen verdriet geconfronteerd worden. Als iemand je om die reden gaat troosten, kun je gewoon vragen of iemand dat niet wil doen of je loopt even weg. Het is jouw verdriet, een ander mag daar niet mee aan de haal gaan.

Ik ben van mening dat oogcontact maken en verder weinig tot niets doen het beste is dat je kunt doen. Het is belangrijk verdriet te laten bij diegene van wie het is. Je hoeft er niet iets van te vinden, te zeggen. Laat het maar gewoon gebeuren. Mocht je iemand willen aanraken (omdat het een goede vriend of vriendin is) dan is een hand op een schouder of een been voldoende. En soms is het heel prettig iemand juist helemaal stevig vast te pakken. Diegene die verdrietig is, kan zijn hoofd dan ook even op iemands schouder leggen.

Soms kan alleen huilen ook erg fijn zijn. Omdat je je dan helemaal kunt laten gaan. Gewoon met niemand rekening houden. Let dan wel op je ademhaling en zorg dat het huilen zelf niet langer dan 10 minuten duurt. Dat is voldoende. Echt verdriet lost op op het moment dat je het eruit laat. En als er meer is, dan komt dat (even) later vanzelf naar boven. Je kunt niet letterlijk een hele dag huilen en dan voor een jaar ‘leeg’ zijn.

“In de volle diepte van je verdriet zit troost.”
Jasper Jobse

Het goede moment

Het maakt niet uit wanneer je je tranen huilt. Het is een lichamelijke reactie en je lichaam vergeet verdriet niet. Ik begeleid mensen die meer dan dertig jaar geleden iemand verloren, en daar hier en nu om huilen alsof het gisteren was.

Er is geen relatie tussen tijd en verdriet. Dus je kunt het nu doen, maar ook morgen. Dat is best handig. Je kunt je tranen er dus ook op een ander moment uitlaten. Maar als je het er nooit uit laat, dan spaar je het op. En dat kost energie.

Mannen en vrouwen

Over het algemeen huilen vrouwen makkelijker dan mannen. Dat is volgens mij niet omdat mannen het niet of moelijker kunnen, maar omdat mannen als ze jong zijn te vaak verteld wordt dat ze dat niet moeten huilen. Wanneer dat maar vaak genoeg gezegd is, dan gaat dat mannenlijf vanzelf op slot als er verdriet komt. Het is soms even zoeken naar de sleutel, maar het loont. Tranen laten vloeien terwijl je ademhaalt én je ogen open houdt, maakt altijd ruimte voor het vrolijke en het lichte.

Voor opa.
Foto: Lucas Vieira Moreira, Flickr

Er ligt een nieuw boek in de winkels: Handboek voor de moderne man. Geschreven door drie Nederlandse mannen. Ik werd helemaal blij bij het horen van die titel. Er verschijnen weinig boeken over man-zijn. Ik las het voorwoord… en legde het boek teleurgesteld weer weg.

Enkele delen uit het voorwoord: ” …nooit, nooit zullen we ons hardop afvragen waarom we zijn zoals we zijn. (…) mannenvriendschappen en vader-zoon relaties gaan zelden zover dat we ook onze persoonlijke ervaringen en gevoelens willen delen. (…) vrouwen weten per definitie veel van elkaar en van zichzelf. (…) in de huidige samenleving hebben we verantwoordelijkheden moeten afstaan aan de technologie en aan vrouwen (…) mannen zijn raadsels. Om zich verderop tot de lezer te richten met de woorden: “beste mede-herenslachtoffers”.

Het voorwoord is ronduit denigrerend en somber op het fatalistische af. Je wordt als man weggezet als de overbodige soort, die niet weet wat hij met zichzelf en zijn gevoelens moet.

De nrc.next schreef een artikel naar aanleiding van het handboek, met als titel: “De moderne man is in de war” Dat artikel was al een stuk vrolijker. Maar ook de nrc.next stelde: de moderne man weet niet hoe hij zijn emoties moet uiten. Is dat wel zo? En is het zo zwart-wit?

De moderne man

Het idee dat mannen geen emoties kunnen uiten, zit in onze cultuur vast als oude kauwgom op een stoeptegel. Het is niet waar dat mannen geen emoties uiten. Niet voor individuele mannen, en ook niet voor de man als soort. Mannen uiten terdege wel emoties. Wanneer je zegt dat mannen geen emoties kunnen uiten, en daarmee suggereert dat vrouwen het wel kunnen, dan veeg je alle emoties op een hoop. Je miskent wat de man goed kan en vrouwen minder goed kunnen. De manier waarop mannen emoties uiten is anders en ze hebben een andere voorkeur binnen de vier.

Er zijn vier primaire emoties: bang, boos, blij, bedroefd.

• Mannen uiten over het algemeen makkelijker boosheid dan vrouwen.
• Mannen kunnen net als vrouwen blij zijn. Kijk eens naar een groep supporters nadat hun club heeft gewonnen.
• Ik ken voldoende mannen die kunnen huilen, ik ken voldoende vrouwen die niet kunnen huilen.
• Ik ken weinig tot geen mannen die kunnen zeggen dat ze bang zijn, ik ken ook weinig vrouwen die dat kunnen.

Emoties niet uiten

Er zijn voor mannen en vrouwen goede redenen om emoties niet te uiten. Ik denk dat het niet voor niets is dat we dat ook kunnen. Dat we die vaardigheid hebben. Omdat het de zaken soms namelijk veel simpeler houdt. Als je emoties niet uit:

• kan niemand je gevoel ontkennen of wegwuiven en dus blijft het ‘intact’. Denk maar aan ouders die tegen je zeiden als kind: “het valt wel mee” als je pijn had, terwijl het helemaal niet meeviel.
• als je emoties niet uit geef je mensen geen argumenten waarmee ze met je in discussie kunnen gaan. Bijvoorbeeld: “Waarom ben je er dan überhaupt aan begonnen als je het niet leuk vindt?”
• als je emoties niet uit: ben je wellicht net als je vader of moeder die dat ook niet deed. Dat geeft een gevoel van erbij horen.

Emoties wel uiten

Er zijn mij twee belangrijke redenen bekend waarom het goed is om emoties wel te uiten:

1. Het wegstoppen van emoties is op korte termijn vermoeiend, en op lange termijn schadelijk voor je psychische en fysieke gemoedsgesteldheid. Veel mensen kunnen niet werkelijk ontspannen, of diep door ademen, omdat hun lijf gewend is om er van alles ‘onder’ te houden. “Mannen huilen niet” is denk ik het meest bekende voorbeeld van het wegstoppen van emoties. En “Meisjes worden niet boos” is er één die in Nederland ook veel voorkomt.
2. Wanneer je je emoties kent kun je ze meenemen in beslissingen. Je kunt iets ‘doorvoelen’. Hierdoor hebben beslissingen een grotere wijsheid in zich, dan wanneer je ze alleen op basis van ervaring, advies of kennis zou nemen.

Emoties voelen en dragen

Om iets te kunnen uiten, moet je:

1. Kunnen voelen wat je voelt. Je moet er vertrouwd mee zijn en je daarin vrij voelen.
2. Kunnen duiden wat je voelt zodat je die ander iets kan laten zien of er woorden aan geven.

Dat vraagt de nodige oefening, zeker als je uit een gezin komt waar emoties als ‘overbodige ballast’ worden gezien. Maar je moet er zeker niet in doorslaan. Een man die denkt dat het louter uiten van al zijn emoties het belangrijkst is, die verzuipt. Die weet niet meer wat wijs is. Die belandt in eindeloze discussies (met vrouwen), wordt door mannen die een duidelijk doel hebben aan de kant gezet omdat ie ‘vertraagt’ met zijn tranen, of kan wanneer hij kwaad is alleen maar klappen uitdelen.

Niet het uiten van de emoties is het belangrijkst, het voelen en dragen van je emoties is dat. Gepast verantwoordelijkheid nemen, door soms wel te uiten en soms niet. Niemand anders ter wereld voelt wat jij voelt. Je gevoelens zijn van jou. Wees er zuinig op.

Foto: Bernardo Borghetti Flickr

Een gastbijdrage van: Nils Smit

Mick is cool. Hij draagt coole skaterskleren, altijd van een of ander hip merk. Bovendien rapt hij. Niet alleen playbacken, nee, Mick rapt écht! Sterker nog: hij componeert, met behulp van een vriend van zijn vader, zijn eigen rapmuziek! Mick is ook aardig, maar… Het moet natuurlijk niet te dol worden! Als rapper heb je een image en daar hoort bij dat je af en toe ook behoorlijk kortaf moet kunnen zijn. Niet erg, iedereen begrijpt dat.

Mick’s ouders zijn ook aardig. Niet cool maar wel hip. En nu hebben ze ook nog eens een hip huis gekocht. Helaas niet hier in de stad maar ergens in West-Friesland. En dan mag je nog zo cool en independent zijn, als je elf bent verhuis je gewoon met je ouders mee. ‘Vertel je het zelf, Mick?’ vroeg ik toen ik het nieuws net van zijn moeder had gehoord. ‘Yo, meester!’ antwoordde Mick cool.

Maar eenmaal in de kring werd het moeilijk. Mick probeerde krampachtig het nieuws op een coole manier te brengen maar een image kan niet tegen écht verdriet op. Een grote, dikke traan rolde over zijn wang naar beneden. Het was doodstil. ‘Stop je verdriet in een rap, man!’ Iedereen keek verbaasd naar Joost. Joost is een wannabe rapper: niet zo erg cool maar wel erg aardig. ‘Ga ik doen…’ antwoordde Mick en hij keek Joost dankbaar aan.En toen iedereen terugkeerde naar z’n plaats gaven Joost en Mick elkaar een handshake. Zoals echte rappers doen…

Nils Smit is werkzaam op een basisschool.

Foto: Harm Rhebergen Flickr

Een gastbijdrage van Marina Noordegraaf:

Buideldier had een buidel. Altijd al, voor zover hij zich kon herinneren. Had buideldier nog een heel bescheiden exemplaar; zijn vader en moeder hadden een heuse tas! Het ware zulke joekels dat hij soms betwijfelde of er eigenlijk wel een papa en mama achter scholen. Dat vond hij jammer. Als hij zijn ouders niet goed kon zien, zouden ze vast en zeker ook niet zo’n al te best uitzicht hebben op hem. En dat had hij wél nodig: gezien worden. Buideldier wilde zo graag dat zijn ouders hun tas even weg zouden leggen. Al was het maar één keer om even hallo te zeggen tegen hun zoon, buideldier. Maar dat gebeurde niet.

Buideldier kwam op het geniale idee om zijn ouders te vragen of híj hun tas dan misschien even zou dragen? Maar zijn ouders ontkenden in alle toonaarden dat ze een tas droegen en vroegen of hij ze soms zag vliegen. Tegen zoveel ontkenning kon buideldier niet op. Hij kon niet anders dan concluderen dat hij een gave had: hij zag tassen die anderen niet konden of wilden zien. En zijn vader en moeder hadden hun ogen klaarblijkelijk in de tas. Ergens snapte hij ook wel dat zijn ouders de inhoud van de tas niet lieten zien. Het scheen hem namelijk toe dat er niet al te veel moois in zat. Hij vermoedde onderdrukte gedachten, duistere praktijken, gemengde gevoelens, tranendalen, bergen woede, bodemloze putten. Dat soort dingen. Omdat hij zijn papa en mama niet kon overhalen hun tas voor hem te openen, ging hij over op plan B. Elke dag zou hij een beetje van “het grote verdriet” stelen. En op een dag had hij dan vast genoeg gestolen om een blik op zijn ouders te kunnen werpen.

Gaandeweg vulde de buidel van buideldier zich met zoveel narigheid dat hij er letterlijk onder gebukt ging. Op een dag begon hij zich daarover te beklagen. Maar een erg goed verhaal vonden zijn vrienden het niet: “Dus je draagt verdriet van iemand die zijn verdriet niet ziet of wil zien en dat vind je zwaar? Waarom stop je er dan niet mee?”. Buideldier vond dat zijn vrienden wel een punt hadden, maar het leek alsof hij niet anders kon. “Ik ben tassenziener en tassendrager eerste klasse”, probeerde hij zijn inspanning alsnog met trots aan zichzelf te verkopen. Maar eigenlijk geloofde hij er zelf niet meer in. Zijn uitzicht was inmiddels tamelijk belabberd geworden en hoorde bepaald niet bij een eerste klasse arrangement. Buideldier besloot voorzichtig een blik te werpen over de rand van zijn goedgevulde buidel. Met dichtgeknepen ogen zag hij wat hij niet had wíllen zien: de tas van zijn ouders was geen centimeter gekrompen. Hij had hun tas niet gestolen; hij had ‘m eerder gekopieerd! Buideldier werd ontzettend verdrietig om dit inzicht. Zo verdrietig dat hij zijn grote verdriet liever in zijn buidel had gesmoord. Maar er was geen houden meer aan.

Na een oeverloze huilbui die wel weken leek te duren, voelde hij zich ineens stukken lichter. Buideldier wist: vanaf vandaag draag ik alleen nog maar mijn eigen buidel. Een aantal van zijn vrienden herkenden buideldier niet meer terug in al die ruimte en zegden de vriendschap op. Dat maakte buideldier verdrietig. Maar er was geen weg terug. Verderop ontmoette hij allerhande buideldieren die hij voorheen links zou hebben laten liggen. Buideldieren die niet gebukt gingen onder andermans tassen. Buideldieren die zich best in de buidel wilden laten kijken. Het was een buidelgewone ervaring.

En vanaf die dag buitelde buideldier gelukkig verder.

Afbeelding: Marina Noordegraaf

Lees van Marina Noordegraaf ook: Schildpad gaat zijn eigen weg

En daar staan we dan straks, de laatste knuffel, de laatste kus, een laatste blik en dat was het. Of misschien krijg je dat niet eens. En werd hij of zij ineens weggerukt en is het er niet meer.

Afscheid nemen. Ik houd er niet van. Het heeft iets definitiefs. Het is een beetje groot. Alsof er iets zo groots te gebeuren staat, dat we er wel bij stil moéten staan, maar het is er juist nog niet, of het is al geweest en je bent te laat.

Een ommetje om het afscheid is niet mogelijk. Je zult een rugzak mee moeten nemen, en het is altijd verder dan je dacht. Een rugzak met niet alleen een lunch maar misschien zelfs een tentje. Want soms is afscheid zo groot dat het donker voorbij komt.

En lig je dan samen in je tentje? Met dat wat er was? Of gaat afscheid over alleen zijn? Moederziel alleen? Zou het daar een voorbereiding op zijn, op het alleen zijn? Neem je afscheid, opdat je samen iets in je rugzakje stopt voor het alleen zijn dat komt?

Nemen we afscheid omdat we weten dat we nooit weer afscheid zullen kunnen nemen? Dat je het nu dus ook echt heel goed moet doen… want je kunt het niet over doen. Dat je keigoed afscheid moet nemen. Kunnen we dat leren?

Welbeschouwd is afscheid nemen gewoon klote. Je weet wel wat je wegdoet maar je weet nooit wat je terug krijgt. Vaak zelfs helemaal niks. Ja natuurlijk komt er wel iets nieuws, maar je krijgt nooit terug wat je kwijt bent.

Vind je het gek dat er mensen zijn die zich ertegen verzetten. Eigenlijk zou ik hier gewoon een potje ruzie moeten gaan maken. Om de pijn niet te hoeven voelen. Strijd als deksel tegen het afscheid? Nee, dat doe ik niet. Ik beaam wat Toon Tellegen zei:

“Er is geen plaats meer in mij voor nog meer wonden.”

Foto: Boltron, Flickr

Emoties kunnen verdeeld worden in vier primaire emoties: bang, boos, blij en bedroefd. (Andere emoties zoals jaloezie, afgunst, schaamte, medelijden, wrok worden beschouwd als secundaire of samengestelde emoties omdat er denken aan te pas komt, en laat ik hier buiten beschouwing).

Primaire emoties zijn er al op vroege leeftijd, eerder dan secundaire. En dat is niet zonder reden. Ze hebben een functie, een probleem oplossende functie. Door te luisteren naar je gevoelens kom je te weten wat je nodig hebt. Iedere emotie heeft zijn functie. Thomson plaatst die functie in een relatie met de tijd. Het verleden, het nu en de toekomst.

Bang

Bang is de emotie die gekoppeld is aan de toekomst. Het is wat je voelt wanneer een ongewenste situatie zich aandient of in je gedachten opkomt. Een situatie die je niet wilt, die beschadigend is of levensbedreigend. Wanneer je dus angst voelt is dat een teken om in actie te komen en te voorkomen dat datgene niet plaatsvindt. Dat kan zowel betekenen dat je vlucht voor iets, je verbergt of dat je ergens juist wel op af gaat om het te voorkomen.

foto: Joe the WOP

Boos

Boos is gekoppeld aan het hier en nu. Boos is de emotie die je voelt wanneer een ongewenste situatie zich nu op dit moment voordoet. Het is dan dat mensen vaak roepen: “en nu is het genoeg!” Het is van de vier primaire emoties diegene die het meest dicht staat bij het krijgen van directe energie. Er komt vaak adrenaline vrij. En dat is handig, want bij deze emotie is er ook vaak weinig tijd.

Wat veel gebeurt met boosheid is dat mensen het wel uiten, maar niet juist adresseren. Bijvoorbeeld: Je bent boos op je baas, maar wordt thuis pas boos als je je vrouw erover vertelt. Bij je vrouw moet je dan niet zijn met je boosheid, wel bij je baas. Er is dan sprake van opgespaarde boosheid. Dat opsparen kunnen mensen maanden tot jaren doen. In het geval van de baas kan het bijvoorbeeld ook zo zijn dat je ook eigenlijk niet op je baas boos bent. Maar op iemand op wie je baas lijkt.

foto: Tom T

Bedroefd

Verdrietig zijn (het woord ‘bedroefd’ word veel gebruikt om de ezelsbrug met de 4 B’s), is gekoppeld aan het verleden. Verdriet is het proces van het aanvaarden van een ongewenste situatie, waar je niets meer aan kunt veranderen. Zoals bijvoorbeeld het overlijden van iemand, chronisch ziek worden, een baan verliezen, geen kinderen kunnen krijgen.

foto:  Honikum

Blij

Als laatste is er blijdschap. Het wonderlijke is dat Thomson hier niet over schreef, maar de betekenis laat zich na de vorige drie emoties niet zo moeilijk raden. Alle bovenstaande emoties hebben te maken met ongewenste situaties. Blijdschap geeft aan dat de situatie goed is. Dat je vrede hebt met de loop der dingen, of gewoon heel veel lol. In die zin gaat blijdschap over tijdloosheid.

foto: Ernst Moeksis

Dit artikel is ook gepubliceerd op www.lifehacking.nl. Foto bovenaan: Flickr.