62 Jaar is ze. Op de verwijzing van de huisarts staat: verwerken van kinderloosheid. Donkerrood geverfde haren, gekleed naar de moderne tijd, mooie laarzen met hakken. Ze vertelt dat iedereen er helemaal genoeg van heeft. Haar man, haar vriendinnen, de buren en nu ook de huisarts. Het moet nu maar over zijn, vinden ze. Ze is inmiddels de zestig gepasseerd.

Ze hebben nooit kinderen kunnen krijgen. Ze hebben alles geprobeerd. En het is allemaal niet gelukt. En het gemis blijft, de jaloezie als ze weer bij een wiegje staat slaat net zo hevig toe als 35 jaar geleden. En de laatste jaren zijn er al die trotse grootmoeders…..

Op mijn vraag hoeveel kinderen ze had willen krijgen, antwoordt ze ogenblikkelijk: drie, twee jongens en een meid. In die volgorde. Uit mijn schaakspel zoekt ze de koning en de koningin en drie pionnen. En ze bouwt een gezin. Mooi dicht bij elkaar. Ze kijkt lang en zinkt vredig weg in het beeld. Ze kijkt lang, met liefde. Na een hele tijd kijkt ze mij aan, en zegt op stoere, wat harde toon: en nou moet ik zeker afscheid nemen!

Als ik antwoord dat ik dat niet zo’n goed idee vind, komen de tranen. Ook dat duurt lang. En ze blijft kijken naar de opstelling.
Ze vertelt dat ze ooit een beeldje kocht, maar dat staat ergens achter in een kast. Vijf mensen in een kring, die elkaar vasthouden. Dat gaat ze thuis een ereplaats geven.

En nee, ze denkt niet dat er nog een volgende afspraak nodig is.

Foto: Adrian Black, Flickr

Kerst komt er weer aan. Kerst is, hoe je het ook wendt of keert, verbonden met familie. Voor de één omdat ie bij zijn ouders of schoonouders gaat eten, voor de ander omdat ie dat juist niet doet. En weer een ander zou wel willen maar heeft geen familie meer.

In het echt of in gedachten zijn we er bewust en onbewust allemaal mee bezig. Kerst laat je voelen of je erbij hoort of niet. Kerst laat je ook voelen waar je bij zou willen horen. Maar misschien kun je niet, wil je niet of durf je niet. Omdat hij of zij ook altijd komt en het dan niet gezellig meer is. Of ze hebben je niet gevraagd. Of je moet werken omdat zieke en oude mensen ook zorg nodig hebben met kerst.

Kerst is een groot iets (en dan laat ik het feest zelf nog buiten beschouwing) omdat het over familie gaat. Alleen al de geur van een kerstboom kan mensen vrolijke of sombere gevoelens geven.

Het kerststukje

Ik zat ooit met mijn vader te eten in een restaurant. Het was vlak voor kerst en ik was nog geen tien jaar oud. Op tafel stond een kerststukje met takjes en in het midden een kaars. Plots vloog het kerststukje in brand. Mijn vader opende het raam en wierp het hele ding naar buiten… en deed het raam weer dicht.

Vanaf dat moment was mijn vader een held met kerststukjes. Ik wenste vurig net als hem te zijn, en bij alles in het leven zo adequaat te reageren. Sindsdien als ik een kerststukje zie met een kaars in het midden, kijk ik altijd hoe lang de kaars nog te branden heeft. Als dat niet zo lang meer is, dan blaas ik hem voorzichtig uit. En zegt een stemmetje in mijn hoofd: “Kijk pap, ik heb ook voorkomen dat het gebouw in de fik vliegt.”

Voor mijn vader.
Foto: Flickr

Een gastbijdrage van Inez van Deudekom:

Het speelde op kinderdagverblijf Dikkertje Dap, twaalf jaar geleden. Omdat het mijn manier van werken met ouders en kinderen voorgoed heeft veranderd, neem ik jullie mee terug in de tijd.

Elke morgen rent Jaimy, een driejarig jongetje, als eerste naar binnen. Al zijn cellen staan vanaf het eerste moment op actie en lol maken. Jaimy is een enorme druktemaker, hij is altijd in beweging en zijn stemmetje is de hele dag te horen. Op een ochtend loopt hij langzaam en zwijgend naar binnen, met gebogen schouders en gebogen hoofd. Hij gaat duidelijk gebukt onder iets ergs. ‘Wat is er gebeurd?’, vraag ik geschrokken. Zijn moeder antwoordt dat Jaimy het zelf wil vertellen. Jaimy durft me niet aan te kijken, ook niet als hij op de aankleedtafel zit. Heel zacht fluistert hij: ‘Mijn papa is een boef.’

‘Jouw papa is de liefste papa van de wereld’, roep ik spontaan uit. Met een ruk gaat zijn hoofd omhoog. Hij kijkt me recht aan. Zijn ogen tasten mij af. Meen ik het echt? Dan slaakt hij een hele diepe zucht. Zijn verdriet is op slag verdwenen. Zijn opgeluchte blik raakt mij in het diepst van mijn ziel.

Moeder vertelt me wat er aan de hand is. Jaimy speelde met haar ex in de speeltuin van de gevangenis. Pas toen hij mee naar binnen wilde, kreeg hij te horen dat papa in de gevangenis zat. Bij het afscheid van zijn vader was Jaimy ontroostbaar geweest.

Moeder en ik kijken samen vertederd naar Jaimy, die intussen een tekening voor papa maakt. Voor één keer mag hij op onze draaistoel aan ons bureau zitten.

Een paar weken later, vader is inmiddels weer thuis, zingt Jaimy: ‘kuthoer, kuthoer’, terwijl hij in de speelgang rondjes fietst. In een mum van tijd schreeuwen de andere kinderen mee. Jaimy vertelt dat papa het woord tegen oma roept, als ze ruzie hebben. Ik zeg dat het een onvriendelijk woord is, en dat papa dit niet mag zeggen.

Ik meld Jaimy dat ik met zijn papa ga praten.

Vader zit er lacherig bij. Hij vindt het wel stoer dat Jaimy een scheldwoord roept. Ik leg hem uit wat het voor Jaimy betekent als zijn papa oma uitscheldt. Als ik over het voorval vertel, wordt vader heel stil.

Sinds mijn spontane uitroep, dat papa de liefste van wereld is, heb ik deze zin vaak herhaald. Altijd lichten verdrietige ogen op. Kinderen zijn immers diep verbonden met hun ouders. Wat dat betekent, leerde ik op de opleiding systemische pedagogiek. Juist voor kinderen die thuis veel meemaken, geeft deze zin rust in hun lijf. De kinderen en hun ouders voelen dat ik het meen. Uit de grond van mijn hart.

© Inez van Deudekom, Foto boven: Flickr